Αν και ο μυστικισμός παραδοσιακά ταυτίζεται με την ένωση με το Θείο ή το Απόλυτο, ο όρος καλύπτει ένα πολύ ευρύτερο φάσμα εμπειριών. Μπορεί να περιγράψει οποιαδήποτε εκστατική ή αλλοιωμένη κατάσταση συνείδησης στην οποία δίνεται πνευματική ή θρησκευτική βαρύτητα.
Ταυτόχρονα, ο μυστικισμός αποτελεί την εσωτερική διαδρομή της ανθρώπινης μεταμόρφωσης: τη διαδικασία αναζήτησης κρυμμένων, απόλυτων αληθειών μέσα από πνευματικές πρακτικές.
Ιστορικά, στον αρχαίο και μεσαιωνικό Χριστιανισμό, ήταν βαθιά συνυφασμένος με τη Βίβλο, τη λειτουργική ζωή και τον στοχασμό. Ο ορισμός του, ωστόσο, εξελίχθηκε και διευρύνθηκε με την έλευση της νεωτερικότητας.
Σήμερα, ο μυστικισμός αναφέρεται στο σύμπλεγμα των συστημάτων, των πρακτικών και των εμπειριών που αποσκοπούν στην επίτευξη ανώτερων καταστάσεων συνείδησης, την εσωτερική φώτιση και μια βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης.