Ξέρετε αυτή τη χαρακτηριστική παύση στη συζήτηση, όταν απλώνεται μια βαριά, σχεδόν πένθιμη συμπόνια;
Καθόμασταν στη βεράντα του αγαπημένου μας εστιατορίου. Καλοκαιρινό βράδυ, δροσερό κρασί στα ποτήρια, το θρόισμα από τα ανάλαφρα φορέματα. Ήμασταν οι τέσσερις μας — φίλες από τα φοιτητικά θρανία.
Η Ελένη πλησίαζε στην αργυρή επέτειο του γάμου της (και παραπονιόταν ασταμάτητα ότι ο άντρας της «σκέφτεται μόνο τον καναπέ και την τηλεόραση»). Η Σοφία βρισκόταν στον δεύτερο γάμο της, στον οποίο εκτελούσε χρέη οικογενειακού ψυχολόγου, νταντάς και εμψυχώτριας ταυτόχρονα. Η Μαργαρίτα περνούσε ένα επώδυνο διαζύγιο με μοίρασμα περιουσίας και δικηγόρους.
Εκείνη τη στιγμή η Ελένη, κοιτάζοντάς με πάνω από το ποτήρι της, αναστέναξε: — Άκου, Άννα… Σε βλέπουμε: είσαι όμορφη, περιποιημένη, έχεις το σπίτι σου, μια πετυχημένη καριέρα.
Μια τέτοια γυναίκα — και χωρίς άντρα. Πώς γίνεται αυτό; Κλείνεις τα σαράντα οκτώ σε λίγο. Αλήθεια, δεν σου λείπει ένα αντρικό στήριγμα; Δεν φοβάσαι μήπως μείνεις μόνη;
Παλαιότερα, θα είχα μαζευτεί. Θα άρχιζα να απαριθμώ «ελαφρυντικά στοιχεία»: ότι ναι, βγαίνω ραντεβού, απλώς δεν έχει βρεθεί ακόμα ο κατάλληλος, ότι η δουλειά μού τρώει πολύ χρόνο… Σαν να έδινα ετήσιες εξετάσεις για να αποδείξω ότι δεν είμαι ελαττωματική.
Αλλά εκείνο το βράδυ, κάτι άλλαξε μέσα μου. Τις κοίταξα, ήπια το υπόλοιπο κρασί μου και ξαφνικά χαμογέλασα. Ένα χαμόγελο καθαρό, ήρεμο, χωρίς ίχνος κακίας. — Κορίτσια, — είπα. — Δεν μου λείπει κανένα «στήριγμα». Και όχι, δεν φοβάμαι. Το τρομακτικό είναι να ζεις μια ζωή που δεν είναι δική σου.
Το σύνδρομο του «καλού κοριτσιού»
Για πολύ καιρό ζούσα σύμφωνα με το κοινωνικό πρότυπο. Παντρεύτηκα στα 23 επειδή «έπρεπε». Χώρισα στα 32 επειδή η ζωή μέσα σε μια ατμόσφαιρα βουβής εκνευριστικότητας και αμοιβαίων κατηγοριών έγινε ανυπόφορη. Ο γιος μου μεγάλωσε, έφυγε για σπουδές στο εξωτερικό και έχει τη δική του υπέροχη ζωή.
Και κάπου εκεί, γύρω στα σαράντα πέντε, άρχισε η αόρατη πίεση. Η κοινωνία συγχωρεί το διαζύγιο σε μια γυναίκα στα τριάντα. Αλλά η μοναξιά κοντά στα πενήντα αντιμετωπίζεται από τον περίγυρο σαν προσωπική καταστροφή ή κοινωνική αποτυχία.
Οι φίλες μου, με τις καλύτερες προθέσεις, προσπαθούσαν να με «αποκαταστήσουν». — Άννα, ο Δημήτρης έχει έναν συνάδελφο στο γραφείο, χωρισμένο, σοβαρό άνθρωπο! — φώναζε η Σοφία στο τηλέφωνο. Πήγαινα στο ραντεβού. Ο άνθρωπος αποδεικνυόταν μια γκρίζα προσωπικότητα, που περνούσε μιάμιση ώρα μιλώντας για την κακία της πρώην γυναίκας του και τα προβλήματα υγείας του, πριν προτείνει, ευγενικά, να μοιραστούμε τον λογαριασμό του καφέ.
Επέστρεφα στο σπίτι, κοιταζόμουν στον καθρέφτη και σκεφτόμουν: «Τι πάει λάθος με μένα; Γιατί δεν θέλω να παντρευτώ αυτόν τον τόσο “σοβαρό άνθρωπο”;»
Η στιγμή της αλήθειας και ο πρωινός καφές
Η ανατροπή έγινε πριν από περίπου έναν χρόνο. Ξύπνησα ένα Σάββατο στις επτά το πρωί. Ο ήλιος πλημμύριζε την κουζίνα μου. Μια μηλόπιτα ψηνόταν στον φούρνο. Όλο το σπίτι —καθαρό, ήσυχο, μοσχομυριστό από ένα καλό άρωμα και φρέσκο καφέ— ήταν δικό μου.
Έπιασα τον εαυτό μου να σκέφτεται: αν υπήρχε ένας άντρας εδώ εκείνη τη στιγμή, θα έπρεπε να ανταποκριθώ σε προσδοκίες.
Να φτιάξω ένα βαρύ πρωινό, να ανεχτώ την πρωινή κακοκεφιά κάποιου, να προσαρμοστώ στα σχέδια ενός άλλου, να μαζεύω σκόρπια πράγματα ή, χειρότερα, να ανέχομαι την παρουσία κάποιου άλλου στον τέλειο χώρο μου.
Συνειδητοποίησα κάτι πολύ απλό: η άνεσή μου έγινε πιο πολύτιμη για μένα από το καθεστώς της «παντρεμένης γυναίκας».
Δεν έχω τίποτα εναντίον των ανδρών. Έχω τα φλερτ μου, βγαίνω ραντεβού, μου αρέσει η γοητεία, η προσοχή, οι ενδιαφέρουσες συζητήσεις και οι όμορφες χειρονομίες.
Αλλά δεν θέλω πια να «χτίζω σχέσεις» μόνο και μόνο για μια υπογραφή. Δεν θέλω να αλλάξω κανέναν, να υιοθετήσω κανέναν, να σώσω κανέναν από την κατάθλιψη ή να γίνω η οικιακή βοηθός κανενός.
Το μανιφέστο της ελευθερίας μου
Όταν στη βεράντα οι φίλες μου σώπασαν περιμένοντας τις δικαιολογίες μου, τους τα εξήγησα όλα ήρεμα:
-
Δεν βαριέμαι με τον εαυτό μου. Έχω βιβλία, ταξίδια, μια δουλειά που λατρεύω, εκθέσεις και τη γιόγκα μου. Η ζωή μου είναι γεμάτη. Ένας άντρας μπορεί να είναι ένα εξαιρετικό μπόνους, αλλά ποτέ το κύριο νόημα ή μια «σανίδα σωτηρίας».
-
Δεν φοβάμαι το μέλλον. Ας είμαστε ειλικρινείς: το να έχεις άντρα δεν εγγυάται ότι στα γηρατειά θα σε φροντίσει. Αντίθετα, οι στατιστικές δείχνουν ότι οι γυναίκες συχνά περνούν τα τελευταία τους χρόνια φροντίζοντας την υγεία των συζύγων τους. Για ασφάλεια, υπάρχουν οι οικονομίες, οι ασφάλειες και οι καλοί φίλοι.
-
Ο σπιτικός εγωισμός είναι υπέροχος. Θέλω να κοιμάμαι διαγώνια σε ένα τεράστιο κρεβάτι, να αγοράζω σεντόνια στο χρώμα που θέλω εγώ και να αποφασίζω τι θα φάω (ή αν δεν θα φάω) χωρίς να δίνω λογαριασμό.
Οι φίλες μου έμειναν σιωπηλές για περίπου δύο λεπτά. Η Μαργαρίτα αναστέναξε και είπε χαμηλόφωνα: «Θεέ μου, Άννα, πόσο σε ζηλεύω… Εγώ ούτε στο σπίτι δεν θέλω να πάω σήμερα, σκεπτόμενη πάλι την ίδια γκρίνια». Η Ελένη γύριζε τη βέρα στο δάχτυλό της, σκεπτική.
Κατάλαβα ότι ο οίκτος που ένιωθαν για μένα ήταν, στην πραγματικότητα, μια άμυνα απέναντι στον δικό τους φόβο να παραδεχτούν ότι η ζωή εκτός γάμου μπορεί να είναι ευτυχισμένη, ζωντανή και γεμάτη.
Είμαι 48 ετών. Δεν έχω άντρα. Αλλά έχω κάτι πολύ πιο πολύτιμο — τον εαυτό μου, την ελευθερία μου και την απόλυτη άνεσή μου. Και δεν σκοπεύω να ζητήσω συγγνώμη γι’ αυτό από κανέναν.