Η φράση ακούστηκε τόσο δυνατά, ώστε ακόμη και ο σερβιτόρος που κρατούσε την πιατέλα με τα ψητά σταμάτησε στη μέση της αυλής.
— Η γυναίκα σου ντροπιάζει την οικογένειά μας, Νίκο!
Η πεθερά μου, η Ευγενία, δεν μιλούσε σε μένα. Κοιτούσε τον γιο της, σαν να μην καθόμουν ακριβώς απέναντί της.
Ήταν Κυριακή μεσημέρι, σε μια ταβέρνα λίγο έξω από τη Θεσσαλονίκη. Είχαμε μαζευτεί για τα εξηκοστά γενέθλια του πεθερού μου. Στο τραπέζι υπήρχαν περίπου είκοσι άνθρωποι: θείοι, ξαδέλφια, δύο οικογενειακοί φίλοι, ακόμη και η νονά του Νίκου από την Καβάλα.
Κανείς δεν μίλησε.
Ο Νίκος χαμήλωσε τα μάτια στο πιάτο του.
Εγώ ακούμπησα αργά το πιρούνι δίπλα στο ποτήρι.
— Θέλεις να μου πεις τι ακριβώς έκανα; ρώτησα.
Η Ευγενία γέλασε χωρίς ίχνος χαράς.
— Αν δεν καταλαβαίνεις μόνη σου, τότε είναι ακόμα χειρότερα.
Εκείνη τη στιγμή πίστευα ότι αυτή ήταν απλώς άλλη μία από τις γνωστές εκρήξεις της. Είχα περάσει έξι χρόνια ακούγοντας ότι δεν στρώνω σωστά το τραπέζι, ότι δουλεύω πολλές ώρες, ότι αφήνω τον άντρα μου να σιδερώνει τα πουκάμισά του «σαν εργένης», ότι δεν πηγαίνουμε αρκετά συχνά στο χωριό τους στη Χαλκιδική.
Μέχρι εκείνη την Κυριακή, ο Νίκος συνήθως έλεγε μετά:
«Μην της δίνεις σημασία. Έτσι είναι η μάνα μου.»
Αυτή τη φορά όμως δεν είπε τίποτα.
Κι αυτό ήταν το πρώτο πράγμα που με τρόμαξε.
Με τον Νίκο είχαμε γνωριστεί όταν ήμασταν τριάντα δύο. Εγώ εργαζόμουν ως αρχιτέκτονας σε μικρό τεχνικό γραφείο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και εκείνος είχε ένα κατάστημα με ηλεκτρολογικό υλικό μαζί με τον πατέρα του.
Δεν ήταν ο άντρας που έκανε μεγάλες χειρονομίες. Δεν εμφανιζόταν με λουλούδια στο γραφείο ούτε έγραφε ποιήματα.
Ήταν όμως ο άνθρωπος που μου έφερνε καφέ όταν δούλευα μέχρι αργά, που ήξερε πώς μου αρέσει το κουλούρι, που πήγαινε μόνος του στο φαρμακείο όταν είχα πυρετό.
Τον εμπιστευόμουν.
Ίσως περισσότερο απ’ όσο έπρεπε.
Η Ευγενία δεν με είχε συμπαθήσει ποτέ πραγματικά.
Στην αρχή το έκρυβε πίσω από χαμόγελα.
— Πολύ μοντέρνα είσαι εσύ, Μαρίνα, μου είχε πει στο πρώτο οικογενειακό τραπέζι. Εμείς εδώ είμαστε πιο παραδοσιακοί άνθρωποι.
Όταν παντρευτήκαμε, σχολίασε ότι το νυφικό μου ήταν «λίγο απλό».
Όταν αγοράσαμε διαμέρισμα στην Καλαμαριά, παραπονέθηκε επειδή δεν επιλέξαμε να μείνουμε κοντά τους.
Όταν άρχισα να κερδίζω περισσότερα χρήματα από τον Νίκο, δεν το είπε ποτέ ευθέως, αλλά μία φορά τη θυμάμαι να του ψιθυρίζει στην κουζίνα:
— Πρόσεχε μόνο μη νομίσει ότι επειδή βγάζει περισσότερα, κάνει κουμάντο και στο σπίτι.
Ο Νίκος τότε είχε γελάσει.
Εγώ δεν είχα γελάσει.
Στην ταβέρνα εκείνη την Κυριακή, η Ευγενία έβγαλε από την τσάντα της ένα διπλωμένο χαρτί.
Το πέταξε μπροστά στον Νίκο.
— Διάβασέ το.
Ο άντρας μου το κοίταξε και χλώμιασε.
Πριν προλάβω να απλώσω το χέρι, το δίπλωσε ξανά.
— Μαμά, όχι εδώ.
— Εδώ ακριβώς! είπε εκείνη. Μπροστά σε όλους. Για να μάθουμε επιτέλους ποια βάλαμε στην οικογένειά μας.
Ο πεθερός μου, ο Στέλιος, αναστέναξε.
— Ευγενία, φτάνει.
Εκείνη τον αγνόησε.
— Ρώτησέ τη πού πήγε την περασμένη Πέμπτη στις έξι το απόγευμα.
Γύρισα προς τον Νίκο.
Δεν περίμενα να με κοιτάξει με θυμό.
Περίμενα απορία.
Αντί γι’ αυτό είδα φόβο.
— Μαρίνα; είπε χαμηλά.
Τότε κατάλαβα ότι η Ευγενία τού είχε ήδη μιλήσει πριν από το τραπέζι.
— Ήμουν σε συνάντηση, είπα.
— Με ποιον; πετάχτηκε εκείνη.
— Αυτό αφορά τη δουλειά μου.
Η πεθερά μου χαμογέλασε θριαμβευτικά.
— Ακούς, Νίκο; «Αφορά τη δουλειά της». Πολύ βολικό.
Σηκώθηκα.
— Δεν θα απολογηθώ μπροστά σε είκοσι ανθρώπους επειδή η μητέρα σου αποφάσισε να στήσει δικαστήριο.
Ο Νίκος άρπαξε τον καρπό μου.
Όχι δυνατά.
Αλλά αρκετά για να με κάνει να σταματήσω.
— Μία ερώτηση μόνο, είπε. Ποιος είναι ο Δημήτρης Καλαντζής;
Πάγωσα.
Το όνομα δεν έπρεπε να το γνωρίζει ακόμη.
📖 Η συνέχεια γίνεται ακόμη πιο απρόβλεπτη — βρίσκεται στο πρώτο σχόλιο 👇
Κάθισα ξανά.
— Από πού ξέρεις αυτό το όνομα;
Η Ευγενία χτύπησε το χαρτί με το δάχτυλό της.
— Από εδώ.
Τελικά το πήρα από τα χέρια του Νίκου.
Ήταν φωτοτυπία μιας αίτησης από το Κτηματολόγιο.
Επάνω φαινόταν καθαρά το όνομά μου.
Μαρίνα Παπαδοπούλου.
Και από κάτω:
Δημήτρης Καλαντζής.
Η Ευγενία έγειρε πίσω στην καρέκλα.
— Αγοράζεις ακίνητο κρυφά με άλλον άντρα και περιμένεις να μη μιλήσουμε;
Έμεινα για λίγα δευτερόλεπτα σιωπηλή.
Μετά κοίταξα τον Νίκο.
— Αυτό πιστεύεις κι εσύ;
— Θέλω να μου εξηγήσεις.
— Όχι. Σε ρώτησα κάτι πολύ απλό. Αυτό πιστεύεις;
Έτριψε το μέτωπό του.
— Η μητέρα μου βρήκε αυτό το χαρτί…
— Πώς ακριβώς το βρήκε;
Η Ευγενία απέστρεψε το βλέμμα.
Κανείς δεν απάντησε.
Τότε κατάλαβα.
Τρεις μέρες πριν είχε έρθει στο σπίτι μας για να αφήσει ένα ταψί γεμιστά.
Εγώ έλειπα.
Ο Νίκος είχε πάει στο κατάστημα.
Η Ευγενία είχε δικό της κλειδί.
Ένα κλειδί που του είχα ζητήσει δεκάδες φορές να πάρουμε πίσω.
— Μπήκες στο γραφείο μου; τη ρώτησα.
— Δεν χρειάζεται να αλλάζεις θέμα.
— Άνοιξες τα συρτάρια μου;
— Αν δεν είχες κάτι να κρύψεις…
— Άνοιξες τα συρτάρια μου;
Η σιωπή της ήταν απάντηση.
Ένιωσα τα μάγουλά μου να καίνε.
Όχι από ντροπή.
Από θυμό.
Ο Δημήτρης Καλαντζής δεν ήταν εραστής μου.
Ήταν εβδομήντα ενός ετών, συνταξιούχος πολιτικός μηχανικός και πρώην εργοδότης μου.
Δύο χρόνια νωρίτερα είχε διαγνωστεί με σοβαρό πρόβλημα υγείας και είχε αποφασίσει να πουλήσει ένα παλιό νεοκλασικό κτίριο στην Άνω Πόλη, το οποίο ανήκε κατά το ήμισυ σε εκείνον και κατά το ήμισυ στην αδελφή του.
Το κτίριο ήταν σχεδόν ερείπιο.
Εγώ όμως το αγαπούσα από τότε που ήμουν φοιτήτρια.
Ο Δημήτρης γνώριζε ότι ήθελα κάποτε να ανοίξω δικό μου αρχιτεκτονικό γραφείο.
Μου είχε προτείνει λοιπόν κάτι που δύσκολα μπορούσα να πιστέψω: να αγοράσω το δικό του ποσοστό σε πολύ καλή τιμή, με αποπληρωμή σε δόσεις.
Δεν είχα πει τίποτα στον Νίκο ακόμη επειδή η συμφωνία δεν είχε ολοκληρωθεί.
Ήθελα πρώτα να δω αν η τράπεζα θα ενέκρινε το επαγγελματικό δάνειο.
Αυτός ήταν όλος ο «ένοχος» μυστικός μου κόσμος.
Ένα γραφείο.
Ένα όνειρο.
Κι όμως, καθώς τα εξηγούσα στο τραπέζι, ο Νίκος δεν έδειχνε ανακούφιση.
— Γιατί δεν μου το είπες;
— Γιατί δεν ήταν σίγουρο.
— Είμαι ο άντρας σου.
— Και λοιπόν; Θα στο έλεγα όταν υπήρχε πραγματική συμφωνία.
Η Ευγενία κούνησε το κεφάλι.
— Βλέπεις; Έτσι σου μιλάει.
Τότε ο Νίκος έκανε κάτι που θυμάμαι μέχρι σήμερα.
Γύρισε προς τη μητέρα του και είπε:
— Άσε μας δύο λεπτά.
Θα έπρεπε να είχε πει: «Ζήτησέ της συγγνώμη.»
Δεν το είπε.
Βγήκαμε έξω από την ταβέρνα.
Από τον δρόμο ακουγόταν ένα μηχανάκι, και κάπου πιο πέρα μύριζε καμένο ξύλο.
Ο Νίκος στάθηκε απέναντί μου.
— Θα μπορούσες να μου είχες μιλήσει.
— Κι εσύ θα μπορούσες να με είχες υπερασπιστεί.
— Προσπαθώ να καταλάβω.
— Όχι. Προσπαθείς να μη θυμώσει η μητέρα σου.
Η έκφρασή του σκλήρυνε.
— Μην τα ρίχνεις όλα στη μάνα μου.
— Μπήκε κρυφά στο σπίτι μας. Έψαξε τα πράγματά μου. Πήρε φωτοτυπία προσωπικού εγγράφου. Με κατηγόρησε μπροστά σε ολόκληρη την οικογένεια. Και εσύ μου λες να μην τα ρίχνω πάνω της;
— Δεν είπε ότι έχεις εραστή.
Γέλασα από τα νεύρα μου.
— Νίκο, όλοι κατάλαβαν ακριβώς τι υπονοούσε.
Δεν γυρίσαμε μαζί στο τραπέζι.
Πήρα ταξί και έφυγα.
Το βράδυ ο Νίκος επέστρεψε στο σπίτι μετά τις έντεκα.
Δεν ζήτησε συγγνώμη.
Μου είπε μόνο:
— Η μάνα μου είναι αναστατωμένη.
Τον κοίταξα άφωνη.
— Η μητέρα σου;
— Ναι. Ο πατέρας μου της φώναξε μπροστά στους συγγενείς.
— Κι εμένα με εξευτέλισε μπροστά στους ίδιους ανθρώπους.
— Μαρίνα, δεν γίνεται να συνεχίσουμε έτσι.
— Συμφωνώ.
Για πρώτη φορά το πρόσωπό του άλλαξε.
Δεν περίμενε αυτή την απάντηση.
Την επόμενη μέρα άλλαξα την κλειδαριά.
Όταν το έμαθε η Ευγενία, τηλεφώνησε στον Νίκο δεκαεπτά φορές.
Μέχρι την Τετάρτη δεν μου μιλούσε.
Το Σάββατο, όμως, εμφανίστηκε στην πόρτα.
Δεν μπορούσε πλέον να μπει με το κλειδί της.
Χτύπησε το κουδούνι επίμονα.
Άνοιξε ο Νίκος.
— Τι είναι αυτά που κάνετε; ακούστηκε η φωνή της από τον διάδρομο.
— Μαμά, ηρέμησε.
— Το σπίτι του γιου μου είναι και δικό μου σπίτι.
Βγήκα από το σαλόνι.
— Όχι. Δεν είναι.
Με κοίταξε σαν να την είχα χαστουκίσει.
— Εγώ πλήρωσα τα μισά έπιπλα όταν παντρευτήκατε!
— Και σε ευχαριστήσαμε. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχεις δικαίωμα να ψάχνεις τα συρτάρια μου.
— Δεν θα μου μιλάς έτσι μέσα στο σπίτι του παιδιού μου.
— Το σπίτι είναι και δικό μου.
Τότε χαμογέλασε.
— Αυτό θα το δούμε.
Εκείνη τη στιγμή δεν κατάλαβα τι εννοούσε.
Ο Νίκος όμως κατάλαβε.
Το είδα στο πρόσωπό του.
— Μαμά, είπε απότομα.
Η Ευγενία σταμάτησε.
Κοίταξα τον άντρα μου.
— Τι σημαίνει «θα το δούμε»;
— Τίποτα.
— Νίκο.
— Δεν είναι ώρα τώρα.
Κι εκεί γεννήθηκε η πραγματική υποψία.
Όχι για άλλον άντρα.
Όχι για απιστία.
Για χρήματα.
Για το σπίτι μας.
Το διαμέρισμα το είχαμε αγοράσει τέσσερα χρόνια νωρίτερα.
Η προκαταβολή είχε προέλθει από τις αποταμιεύσεις μου και ένα μικρό ποσό που μας είχαν δώσει οι γονείς του Νίκου.
Το στεγαστικό δάνειο πληρωνόταν από κοινό λογαριασμό.
Ήμουν βέβαιη ότι ήμασταν και οι δύο ιδιοκτήτες.
Το επόμενο πρωί άνοιξα τον φάκελο με τα συμβόλαια.
Έλειπε ένα έγγραφο.
Ρώτησα τον Νίκο.
— Το πήγα στον λογιστή, είπε.
— Γιατί;
— Για κάτι φορολογικό.
— Πότε;
— Δεν θυμάμαι.
Ήξερα πότε έλεγε ψέματα.
Έτριβε τον αντίχειρά του στο πλάι του δείκτη.
Το έκανε από τότε που τον γνώριζα.
Εκείνο το βράδυ δεν κοιμήθηκα.
Τη Δευτέρα επικοινώνησα με τη συμβολαιογράφο που είχε χειριστεί την αγορά του σπιτιού.
Έπειτα από δύο τηλεφωνήματα και μία επίσκεψη στο γραφείο της, κατάλαβα τι είχε συμβεί.
Το διαμέρισμα πράγματι ανήκε σε μένα και στον Νίκο από 50%.
Όμως δύο μήνες νωρίτερα ο Νίκος είχε υπογράψει προσύμφωνο για μεταβίβαση του δικού του ποσοστού.
Στη μητέρα του.
Το διάβασα δύο φορές.
— Αυτό είναι νόμιμο χωρίς τη δική μου υπογραφή; ρώτησα.
Η συμβολαιογράφος ένευσε.
— Για το δικό του ποσοστό, ναι. Αλλά η οριστική πράξη δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη.
Γύρισα σπίτι κρατώντας φωτοτυπία του εγγράφου.
Ο Νίκος καθόταν στην κουζίνα.
Το άφησα μπροστά του.
Για πρώτη φορά μέσα σε έξι χρόνια, δεν προσπάθησε να βρει δικαιολογία αμέσως.
— Πόσο καιρό θα μου το έκρυβες;
— Δεν είναι όπως φαίνεται.
— Τότε πες μου πώς είναι.
Κοίταξε το χαρτί.
— Το κατάστημα είχε χρέη.
— Τι σχέση έχει το σπίτι;
— Ο πατέρας μου είχε πάρει δάνειο για την επιχείρηση. Τα πράγματα πήγαν άσχημα. Η μάνα μου μας έδωσε χρήματα για να καλύψουμε κάποιες οφειλές.
— Πόσα;
Δεν απάντησε.
— Πόσα, Νίκο;
— Εξήντα χιλιάδες.
Ένιωσα τα πόδια μου να μουδιάζουν.
— Και για αντάλλαγμα της δίνεις το μισό σπίτι μας;
— Το δικό μου μισό.
Αυτή η φράση ήταν χειρότερη ακόμη κι από εκείνη της μητέρας του στην ταβέρνα.
Το δικό μου μισό.
Σαν να μην υπήρχε γάμος.
Σαν να μην πλήρωνα δόσεις.
Σαν να μην είχαμε χτίσει τίποτα μαζί.
— Γιατί δεν μου είπες για τα χρέη;
— Δεν ήθελα να σε φορτώσω.
— Αλλά μπορούσες να βάλεις τη μητέρα σου στο σπίτι χωρίς να μου πεις;
— Δεν θα έμπαινε στο σπίτι. Ήταν ασφάλεια.
Γέλασα πικρά.
Ξαφνικά όλα έβγαζαν νόημα.
Η Ευγενία δεν είχε ψάξει το γραφείο μου επειδή υποψιαζόταν εραστή.
Έψαχνε οικονομικά χαρτιά.
Ήθελε να μάθει τι περιουσία είχα.
Η ιστορία με τον Δημήτρη ήταν απλώς το όπλο που βρήκε τυχαία.
— Ήξερε για την αγορά του ποσοστού σου; ρώτησα.
Ο Νίκος σιώπησε.
— Ήξερε ότι ήθελες να της μεταβιβάσεις το μισό σπίτι;
— Ναι.
— Και μετά μπήκε στο γραφείο μου για να ψάξει αν έχω κι άλλη περιουσία.
Δεν το αρνήθηκε.
Τότε θυμήθηκα τη φράση της.
«Η γυναίκα σου ντροπιάζει την οικογένειά μας.»
Δεν μιλούσε ποτέ πραγματικά για ντροπή.
Μιλούσε για έλεγχο.
Για το γεγονός ότι δεν ήξερε τι έκανα με τα χρήματά μου.
Για το γεγονός ότι δεν μπορούσε να αποφασίζει για μένα όπως αποφάσιζε για τον γιο της.
Ο Νίκος έσκυψε το κεφάλι.
— Μπορούμε να το διορθώσουμε.
— Πώς;
— Θα ακυρώσω τη μεταβίβαση.
— Και τα χρέη;
— Θα βρούμε τρόπο.
— Δεν υπάρχει «θα βρούμε». Εσύ έχεις ήδη βρει τρόπο. Απλώς δεν με συμπεριέλαβες.
Δύο εβδομάδες αργότερα μετακόμισα προσωρινά στη μητέρα μου.
Δεν υπέβαλα αμέσως αίτηση διαζυγίου.
Ίσως ένα μέρος μου περίμενε από τον Νίκο να κάνει κάτι που δεν είχε κάνει ποτέ.
Να σταθεί απέναντι στη μητέρα του.
Να της πει όχι.
Να βάλει ένα όριο.
Για έναν μήνα μιλούσαμε σχεδόν κάθε μέρα.
Μου έλεγε ότι με αγαπούσε.
Ότι είχε πανικοβληθεί.
Ότι φοβόταν να παραδεχτεί πως η οικογενειακή επιχείρηση κατέρρεε.
Ότι η μητέρα του τον πίεζε από παιδί.
Τον πίστευα.
Αλλά το να καταλαβαίνεις γιατί κάποιος σε προδίδει δεν κάνει την προδοσία μικρότερη.
Ένα απόγευμα με πήρε τηλέφωνο ο πεθερός μου.
— Θέλω να σε δω μόνος μου, είπε.
Συναντηθήκαμε σε ένα καφέ κοντά στη Νέα Παραλία.
Ο Στέλιος φαινόταν δέκα χρόνια μεγαλύτερος.
Έβγαλε από έναν φάκελο τρεις σελίδες.
— Πρέπει να ξέρεις κάτι.
Ήταν τραπεζικά αντίγραφα.
Τα κοίταξα χωρίς να καταλαβαίνω.
— Η επιχείρηση δεν χρωστούσε εξήντα χιλιάδες, είπε.
Σήκωσα τα μάτια.
— Τι;
— Χρωστούσε περίπου είκοσι δύο.
— Τότε γιατί…
— Τα υπόλοιπα χρήματα δεν πήγαν στο κατάστημα.
Έδειξε μία μεταφορά.
Σαράντα χιλιάδες ευρώ είχαν καταλήξει σε λογαριασμό που ανήκε στην Ευγενία.
— Γιατί;
Ο Στέλιος έκλεισε τα μάτια.
— Για να αγοράσει ένα μικρό διαμέρισμα στη Θάσο. Στο όνομά της.
Έμεινα άφωνη.
— Ο Νίκος το ήξερε;
Ο πεθερός μου δεν απάντησε αμέσως.
Αυτό ήταν αρκετό.
Το ήξερε.
Εκείνη τη νύχτα τηλεφώνησα στον Νίκο.
— Η μητέρα σου δεν σου έδωσε εξήντα χιλιάδες για τα χρέη.
Σιωπή.
— Μίλησες με τον πατέρα μου.
— Το ήξερες.
— Μαρίνα…
— Το ήξερες.
— Ήταν δικά της χρήματα.
— Και το μισό σπίτι μας θα γινόταν δικό της.
— Θα το ακυρώσω.
— Δεν με νοιάζει πια.
Έμεινε σιωπηλός.
Τότε του είπα κάτι που ακόμη και εγώ δεν είχα καταλάβει μέχρι εκείνη τη στιγμή.
— Δεν φεύγω επειδή η μητέρα σου είπε ότι ντροπιάζω την οικογένειά σας.
Η φωνή μου έτρεμε.
— Φεύγω επειδή όταν το είπε, εσύ κάθισες δίπλα της και περίμενες από εμένα να αποδείξω ότι δεν είμαι ένοχη.
Το διαζύγιο βγήκε σχεδόν έναν χρόνο αργότερα.
Το σπίτι πουλήθηκε.
Πήραμε ο καθένας το μερίδιό του μετά την εξόφληση του δανείου.
Η μεταβίβαση προς την Ευγενία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
Ο Νίκος πούλησε τελικά και το μερίδιό του στην οικογενειακή επιχείρηση.
Τον συνάντησα τυχαία δύο χρόνια μετά, έξω από ένα φαρμακείο στην Τσιμισκή.
Είχε αδυνατίσει.
Μιλήσαμε για λίγα λεπτά.
Πριν φύγω, με ρώτησε:
— Άνοιξες τελικά εκείνο το γραφείο;
Χαμογέλασα.
— Ναι.
Είχα αγοράσει τελικά το παλιό νεοκλασικό μαζί με δύο συναδέλφους. Το ισόγειο είχε γίνει το γραφείο μας και στον επάνω όροφο στεγαζόταν ένα μικρό εργαστήριο αποκατάστασης παλιών κτιρίων.
Ο Νίκος κοίταξε κάτω.
— Η μάνα μου έλεγε πάντα ότι θα μας χωρίσεις από την οικογένεια.
— Δεν σας χώρισα εγώ.
Με κοίταξε.
Για πρώτη φορά δεν προσπάθησε να την υπερασπιστεί.
— Το ξέρω, είπε.
Έκανε δύο βήματα και μετά γύρισε.
— Ξέρεις ποιο είναι το χειρότερο;
Περίμενα.
— Την ημέρα εκείνη στην ταβέρνα ήξερα ήδη ότι ο Δημήτρης ήταν μεγάλος σε ηλικία. Η μάνα μου μου είχε πει ότι ήταν πρώην εργοδότης σου.
Έμεινα ακίνητη.
— Τότε γιατί με ρώτησες μπροστά σε όλους ποιος ήταν;
Τα μάτια του γέμισαν ντροπή.
— Γιατί φοβήθηκα περισσότερο να της πω ότι είχε άδικο παρά να σε κάνω να φανείς ένοχη.
Δεν απάντησα.
Δεν υπήρχε τίποτα άλλο να πω.
Έφυγα περπατώντας προς την πλατεία Αριστοτέλους, ανάμεσα σε ανθρώπους που βιάζονταν, λεωφορεία και μυρωδιά από καφέ.
Και τότε κατάλαβα κάτι που δεν είχα καταφέρει να εξηγήσω ούτε στον δικηγόρο μου ούτε στους φίλους μου.
Ο γάμος μας δεν είχε καταστραφεί όταν η Ευγενία φώναξε ότι ντρόπιαζα την οικογένειά τους.
Είχε καταστραφεί λίγα δευτερόλεπτα αργότερα.
Όταν ο άντρας που υποσχέθηκε να είναι δίπλα μου αποφάσισε ότι ήταν πιο εύκολο να αμφισβητήσει εμένα παρά να αντισταθεί στη μητέρα του.