Η φωνή της πεθεράς μου ακούστηκε τη στιγμή ακριβώς που ο παπάς σήκωσε τα στέφανα πάνω από τα κεφάλια μας.
«Σταματήστε! Δεν μπορεί να γίνει αυτός ο γάμος.»
Για λίγα δευτερόλεπτα κανείς δεν κουνήθηκε.
Ακόμη και ο ψάλτης σώπασε.
Ένιωσα το χέρι του Ανδρέα να σφίγγει το δικό μου τόσο δυνατά, που τα δάχτυλά μου πόνεσαν. Γύρισα και τον κοίταξα. Ήταν χλωμός. Όχι ξαφνιασμένος.
Χλωμός σαν άνθρωπος που είχε ακούσει κάτι που φοβόταν ότι κάποτε θα συνέβαινε.
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, λίγο έξω από το Ναύπλιο, ήταν γεμάτη. Συγγενείς από την Αθήνα, θείες από το Άργος, φίλοι από τη δουλειά, ξαδέλφια που είχα χρόνια να δω. Στα πίσω στασίδια υπήρχαν ακόμη και άνθρωποι από το χωριό του πατέρα μου.
Η μητέρα του Ανδρέα, η κυρία Ελένη, στεκόταν όρθια μόνη της στη δεύτερη σειρά.
Φορούσε ένα σκούρο μπλε φόρεμα και κρατούσε στα χέρια της έναν παλιό φάκελο.
Ο Ανδρέας έσκυψε προς το μέρος μου.
«Μην την ακούς.»
Αυτό ήταν το πρώτο πράγμα που μου είπε.
Όχι «δεν ξέρω τι συμβαίνει».
Όχι «η μητέρα μου τρελάθηκε».
Μου είπε να μην την ακούσω.
Και εκείνη ακριβώς τη στιγμή κατάλαβα ότι κάτι ήξερε.
Ο παπάς κατέβασε αργά τα στέφανα.
«Κυρία Ελένη», είπε αυστηρά, «αν υπάρχει σοβαρός λόγος, θα μιλήσετε έξω.»
«Ο λόγος είναι αρκετά σοβαρός για να τον ακούσουν όλοι.»
Ακούστηκαν ψίθυροι.
Η μητέρα μου, η Σοφία, σηκώθηκε από την πρώτη σειρά.
«Ελένη, τι κάνεις;»
Η κυρία Ελένη την κοίταξε και είδα κάτι παράξενο στο βλέμμα της.
Δεν υπήρχε θυμός.
Υπήρχε φόβος.
«Σοφία», είπε, «εσύ ξέρεις καλύτερα από όλους γιατί πρέπει να μιλήσω.»
Η μητέρα μου έμεινε ακίνητη.
Ο πατέρας μου, ο Δημήτρης, καθόταν δίπλα της και κοίταζε μία εκείνη και μία την πεθερά μου.
«Τι εννοείς;»
Η μητέρα μου δεν του απάντησε.
Κάπου πίσω μια θεία ψιθύρισε:
«Παναγία μου, τι γίνεται;»
Εγώ κοιτούσα τον Ανδρέα.
«Τι ξέρεις;» του είπα χαμηλά.
«Τίποτα.»
«Μη μου λες ψέματα τώρα.»
«Μαρίνα, σε παρακαλώ.»
Η φωνή του έτρεμε.
Είχα γνωρίσει τον Ανδρέα τέσσερα χρόνια νωρίτερα σε ένα μικρό λογιστικό γραφείο στην Αθήνα. Δεν ήταν ο άνθρωπος που έχανε εύκολα την ψυχραιμία του. Ακόμη και όταν η δουλειά πήγαινε στραβά, ακόμη και όταν τσακωνόμασταν, πάντα σκεφτόταν πριν μιλήσει.
Τώρα δεν μπορούσε ούτε να με κοιτάξει.
Η Ελένη προχώρησε προς το ιερό.
«Πριν από τριάντα χρόνια», είπε, «ο άντρας μου μού είπε να μην ανοίξω ποτέ αυτόν τον φάκελο.»
Άκουσα τον πατέρα μου να τραβάει απότομα την ανάσα του.
Και τότε συνέβη κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ.
Ο Ανδρέας ψιθύρισε:
«Μαμά, όχι.»
Η Ελένη σταμάτησε.
«Το ήξερες;» τον ρώτησε.
Ο Ανδρέας δεν απάντησε.
Ένιωσα σαν να είχε φύγει όλος ο αέρας από την εκκλησία.
«Ανδρέα», είπα. «Τι ήξερες;»
Εκείνος έκλεισε τα μάτια.
Η Ελένη άνοιξε τον φάκελο και έβγαλε ένα κιτρινισμένο χαρτί μαζί με δύο φωτογραφίες.
«Το βρήκα πριν από έξι μήνες, όταν άδειασα το σπίτι μετά τον θάνατο του Στέλιου.»
Ο Στέλιος ήταν ο πατέρας του Ανδρέα. Είχε πεθάνει από ανακοπή τον προηγούμενο χειμώνα.
Η πεθερά μου συνέχισε:
«Το διάβασα. Και από τότε προσπαθώ να βεβαιωθώ ότι αυτό που γράφει είναι αλήθεια.»
Η μητέρα μου έτρεξε προς το μέρος της.
«Δώσ’ το μου.»
Η Ελένη έκανε ένα βήμα πίσω.
«Όχι.»
«Δεν έχεις δικαίωμα!»
«Τριάντα χρόνια δεν είχα δικαίωμα. Σήμερα έχω.»
Το πρόσωπο της μητέρας μου είχε αλλάξει. Δεν την είχα ξαναδεί έτσι.
Και τότε ο πατέρας μου σηκώθηκε.
«Σοφία», είπε. «Τι υπάρχει μέσα σ’ αυτόν τον φάκελο;»
Η μητέρα μου γύρισε προς το μέρος του.
Δεν μίλησε.
Ο πατέρας μου το κατάλαβε πριν από όλους μας.
Το είδα στο πρόσωπό του.
📖 Η αλήθεια που κανείς δεν περίμενε να ακουστεί μέσα στην εκκλησία συνεχίζεται στο πρώτο σχόλιο 👇
«Είναι για τη Μαρίνα;» ρώτησε.
Η μητέρα μου έκλεισε τα μάτια.
«Δημήτρη…»
Ο πατέρας μου έκανε ένα βήμα πίσω.
«Είναι για την κόρη μου;»
Η λέξη «μου» ακούστηκε διαφορετικά.
Σαν να ζητούσε απάντηση και όχι σαν να δήλωνε κάτι.
Η Ελένη ξεδίπλωσε το χαρτί.
«Είναι γράμμα του Στέλιου.»
Ο Ανδρέας έσκυψε το κεφάλι.
Γύρισα προς το μέρος του.
«Το έχεις διαβάσει;»
Δεν απάντησε.
Τον έπιασα από το μπράτσο.
«Το έχεις διαβάσει;»
«Πριν από τρεις εβδομάδες.»
Ένιωσα ένα δυνατό βούισμα στ’ αυτιά μου.
«Και δεν μου είπες τίποτα;»
«Δεν ήξερα αν ήταν αλήθεια.»
«Τρεις εβδομάδες;»
«Προσπαθούσα να το εξακριβώσω.»
Η Ελένη είπε:
«Κι εγώ το ίδιο.»
Ο παπάς πλησίασε.
«Νομίζω ότι πρέπει να σταματήσει η τελετή.»
Κανείς δεν διαφώνησε.
Δεν υπήρχε πια γάμος.
Υπήρχαν μόνο εκατό άνθρωποι που περίμεναν να ακούσουν γιατί δύο οικογένειες είχαν ξαφνικά παγώσει μπροστά στο ιερό.
Η Ελένη άρχισε να διαβάζει.
Το γράμμα είχε γραφτεί από τον Στέλιο περίπου έναν χρόνο πριν γεννηθώ.
Έγραφε ότι είχε κάνει «ένα λάθος» που δεν μπορούσε να διορθώσει. Ότι είχε δεσμό με μια παντρεμένη γυναίκα. Ότι εκείνη έμεινε έγκυος.
Δεν έγραφε το όνομά της.
Αλλά ανέφερε ότι η γυναίκα ζούσε τότε στην Τρίπολη και ότι ο σύζυγός της εργαζόταν σε εταιρεία μεταφορών.
Ο πατέρας μου εργαζόταν τότε σε εταιρεία μεταφορών στην Τρίπολη.
Η μητέρα μου άρχισε να κλαίει.
Ο πατέρας μου δεν την κοιτούσε.
Κοιτούσε εμένα.
«Μαρίνα…»
Δεν ήξερα τι ήθελε να μου πει.
Συγγνώμη;
Δεν αλλάζει τίποτα;
Είμαι ο πατέρας σου;
Εγώ όμως κοιτούσα τον Ανδρέα.
«Αν αυτό είναι αλήθεια…»
Δεν μπόρεσα να ολοκληρώσω τη φράση.
Η Ελένη το έκανε για μένα.
«Αν είναι αλήθεια, εσύ και ο Ανδρέας μπορεί να έχετε τον ίδιο πατέρα.»
Η λέξη «πατέρα» έπεσε μέσα στην εκκλησία σαν πέτρα.
Μια γυναίκα πίσω μας σταυροκοπήθηκε.
Ο κουμπάρος μας, ο Μάνος, κατέβασε αμέσως τα στέφανα που κρατούσε.
Εγώ ένιωθα ότι θα λιποθυμήσω.
Ο Ανδρέας έκανε ένα βήμα προς το μέρος μου.
«Μαρίνα, δεν είναι βέβαιο.»
Τον κοίταξα.
«Κι όμως ήρθες σήμερα να με παντρευτείς.»
«Δεν ήξερα.»
«Ήξερες αρκετά ώστε να κάνεις εξετάσεις πίσω από την πλάτη μου;»
Το πρόσωπό του πάγωσε.
Η Ελένη γύρισε προς εκείνον.
«Της το είπες;»
«Όχι.»
«Ποιες εξετάσεις;» ρώτησα.
Ο Ανδρέας πέρασε το χέρι του από το πρόσωπό του.
«Πήρα τρίχες από μια παλιά βούρτσα του πατέρα μου.»
Ένιωσα το στομάχι μου να σφίγγεται.
«Και;»
«Το εργαστήριο είπε ότι δεν μπορούσαν να βγάλουν αξιόπιστο αποτέλεσμα.»
«Άρα αποφάσισες να κάνουμε τον γάμο έτσι κι αλλιώς;»
«Ήθελα να πιστεύω ότι ήταν απλώς ένα παλιό γράμμα.»
Τον χαστούκισα.
Δεν το είχα σχεδιάσει.
Το χέρι μου κινήθηκε πριν προλάβω να σκεφτώ.
Ακούστηκε ένας ξερός ήχος μέσα στην εκκλησία.
Ο Ανδρέας δεν αντέδρασε.
«Συγγνώμη», είπε μόνο.
Εκείνη τη στιγμή ο πατέρας μου πλησίασε τη μητέρα μου.
«Θέλω να μου πεις την αλήθεια.»
Η Σοφία έκλαιγε χωρίς ήχο.
«Δεν ήξερα ποιος ήταν ο πατέρας της.»
Η φράση της ήταν χειρότερη από το γράμμα.
Ο Δημήτρης κάθισε ξανά στο στασίδι.
«Δηλαδή… τόσα χρόνια…»
«Εσύ ήσουν ο πατέρας της.»
«Δεν σε ρώτησα ποιος τη μεγάλωσε.»
Η μητέρα μου προσπάθησε να τον αγγίξει.
Εκείνος τραβήχτηκε.
Η Ελένη κατέβασε το γράμμα.
«Υπάρχει κι άλλο.»
Ο Ανδρέας την κοίταξε απότομα.
«Μαμά.»
«Όχι, Ανδρέα. Τώρα θα ειπωθούν όλα.»
Έβγαλε από τον φάκελο τη μία φωτογραφία.
Ήταν παλιά, από τα τέλη της δεκαετίας του ’80. Ένας άντρας και μια γυναίκα στέκονταν έξω από μια ταβέρνα.
Ο άντρας ήταν ο Στέλιος.
Η γυναίκα ήταν η μητέρα μου.
Ο Δημήτρης έκλεισε τα μάτια.
Η δεύτερη φωτογραφία όμως ήταν διαφορετική.
Στη δεύτερη, η μητέρα μου κρατούσε ένα μωρό.
Εμένα.
Πίσω από τη φωτογραφία υπήρχε ημερομηνία.
Τρεις μήνες μετά τη γέννησή μου.
Και μια χειρόγραφη φράση:
«Η μικρή μοιάζει όλο και περισσότερο σε σένα.»
Η Ελένη είπε:
«Αυτό μου φάνηκε αρκετό για να σταματήσω τον γάμο.»
Η μητέρα μου άρπαξε τη φωτογραφία.
«Δεν αποδεικνύει τίποτα.»
«Τότε γιατί την έκρυβες;» ρώτησα.
«Δεν την έκρυβα εγώ.»
«Ήξερες ότι υπήρχε;»
Δεν απάντησε.
Ο πατέρας μου σηκώθηκε και βγήκε από την εκκλησία χωρίς να κοιτάξει κανέναν.
«Μπαμπά!»
Έτρεξα πίσω του.
Τον βρήκα στην αυλή, κάτω από μια παλιά ελιά.
Έβγαζε τη γραβάτα του σαν να τον έπνιγε.
«Μπαμπά.»
Σήκωσε το χέρι.
«Μη με λες έτσι τώρα.»
Αυτό με διέλυσε περισσότερο από όλα.
Στάθηκα μπροστά του με το νυφικό μου, κάτω από τον ήλιο του Ιουνίου, και για πρώτη φορά στη ζωή μου δεν ήξερα ποιος ήταν ο άνθρωπος απέναντί μου.
«Για μένα είσαι ο πατέρας μου.»
Γέλασε πικρά.
«Για σένα ίσως.»
«Για μένα πάντα.»
«Κι εγώ; Ποιος ήμουν εγώ τόσα χρόνια; Ο ηλίθιος που πλήρωνε, μεγάλωνε, ανησυχούσε και δεν ήξερε ότι όλο το χωριό μπορεί να ήξερε περισσότερα;»
«Κανείς δεν ήξερε.»
«Πώς το ξέρεις;»
Δεν μπορούσα να απαντήσω.
Πίσω μας βγήκε η μητέρα μου.
«Δημήτρη, σε παρακαλώ.»
Εκείνος γύρισε προς το μέρος της.
«Ήταν του Στέλιου;»
Η Σοφία σκούπισε τα μάτια της.
«Δεν ξέρω.»
«Μην τολμήσεις να μου πεις άλλη φορά δεν ξέρω.»
«Ήμασταν χωρισμένοι τότε.»
Ο Δημήτρης πάγωσε.
«Τρεις μήνες.»
«Ναι.»
Ήξερα ότι οι γονείς μου είχαν περάσει μια κρίση λίγο μετά τον γάμο τους. Ποτέ όμως δεν μου είχαν πει ότι είχαν χωρίσει πραγματικά.
Η μητέρα μου συνέχισε:
«Είχα φύγει για λίγο στη θεία μου στην Τρίπολη. Εκεί γνώρισα τον Στέλιο. Όταν επέστρεψα σε σένα, δεν ήξερα ότι ήμουν έγκυος.»
«Και όταν γεννήθηκε;»
«Δεν ήξερα.»
«Και ο Στέλιος;»
Η μητέρα μου κοίταξε κάτω.
«Υποψιαζόταν.»
Η Ελένη είχε βγει κι εκείνη στην αυλή.
«Υποψιαζόταν ή ήξερε;»
Η Σοφία την κοίταξε.
«Δεν κάναμε ποτέ εξέταση.»
«Τότε γιατί του έστελνες φωτογραφίες της;»
Η μητέρα μου δεν απάντησε.
Κατάλαβα τότε ότι το μυστικό δεν ήταν απλώς μια παλιά σχέση.
Υπήρχε συνέχεια.
«Του έστελνες φωτογραφίες μου;»
Η Σοφία άρχισε πάλι να κλαίει.
«Μία φορά τον χρόνο.»
Ο Δημήτρης παραπάτησε σχεδόν.
«Μία φορά τον χρόνο;»
«Μου τις ζητούσε.»
«Για πόσα χρόνια;»
«Μέχρι που ήσουν περίπου δώδεκα», μου είπε.
Ένιωσα αηδία.
Όχι μόνο επειδή ίσως ο Στέλιος ήταν ο βιολογικός μου πατέρας.
Αλλά επειδή δύο ενήλικες είχαν παρακολουθήσει τη ζωή μου κρυφά, σαν να ήμουν ένα μυστικό που έπρεπε να συντηρείται.
Ο Ανδρέας βγήκε στην αυλή.
Κρατούσε το σακάκι του στο χέρι.
«Υπάρχει τρόπος να μάθουμε.»
Όλοι τον κοιτάξαμε.
«Θα κάνουμε εξέταση DNA.»
«Σήμερα δεν θα γίνει τίποτα», είπα.
«Το ξέρω.»
«Ο γάμος τελείωσε.»
Έσκυψε το κεφάλι.
«Το ξέρω κι αυτό.»
Η Ελένη με πλησίασε.
«Μαρίνα, συγγνώμη που το έκανα έτσι.»
Την κοίταξα.
Ήθελα να τη μισήσω.
Αλλά καταλάβαινα γιατί είχε μιλήσει.
«Έπρεπε να μου το πεις πριν φτάσω στην εκκλησία.»
«Προσπάθησα.»
«Πότε;»
«Πριν από μία εβδομάδα. Ζήτησα από τον Ανδρέα να σου το πει.»
Γύρισα απότομα προς εκείνον.
«Τι;»
Ο Ανδρέας έκλεισε τα μάτια.
«Ήθελα πρώτα να είμαι σίγουρος.»
Εκεί τελείωσε κάτι μέσα μου.
Όχι λόγω του ενδεχόμενου να είμαστε αδέλφια.
Αλλά επειδή ο άνθρωπος που επρόκειτο να παντρευτώ είχε αποφασίσει μόνος του ότι εγώ δεν δικαιούμουν να γνωρίζω κάτι που αφορούσε ολόκληρη τη ζωή μου.
Έβγαλα το δαχτυλίδι των αρραβώνων.
Του το έδωσα.
«Ακόμη κι αν οι εξετάσεις δείξουν ότι δεν έχουμε καμία συγγένεια, αυτό δεν σημαίνει ότι θα ξαναφορέσω αυτό το δαχτυλίδι.»
Δεν προσπάθησε να με σταματήσει.
Δύο εβδομάδες αργότερα έγιναν οι εξετάσεις.
Δεν χρειάστηκε να χρησιμοποιήσουμε παλιές τρίχες του Στέλιου.
Υπήρχε ο αδελφός του, ο θείος του Ανδρέα, ο οποίος δέχτηκε να δώσει δείγμα.
Τα αποτελέσματα ήρθαν ένα ζεστό πρωινό του Ιουλίου.
Η πιθανότητα συγγένειας με την πατρική οικογένεια του Στέλιου ήταν σχεδόν μηδενική.
Ο Στέλιος δεν ήταν ο βιολογικός μου πατέρας.
Όλοι περίμεναν ότι αυτή η είδηση θα διορθώσει τα πάντα.
Δεν διόρθωσε τίποτα.
Ο Ανδρέας μού τηλεφώνησε.
«Άρα μπορούμε να μιλήσουμε;»
«Μπορούμε.»
Βρεθήκαμε σε μια καφετέρια στο Παγκράτι.
Ήταν πιο αδύνατος.
«Σε αγαπάω», μου είπε.
«Το ξέρω.»
«Δεν είμαστε συγγενείς.»
«Το ξέρω.»
«Τότε γιατί νιώθω ότι έχει τελειώσει;»
Τον κοίταξα για λίγο.
«Γιατί όταν έμαθες κάτι που μπορούσε να αλλάξει ολόκληρη τη ζωή μου, αποφάσισες ότι εσύ θα διαλέξεις πότε θα το μάθω.»
Δεν είπε τίποτα.
«Δεν μπορώ να παντρευτώ κάποιον που πιστεύει ότι μπορεί να με προστατεύει με ψέματα.»
Δάκρυσε.
Αλλά δεν προσπάθησε να δικαιολογηθεί.
Οι γονείς μου πέρασαν δύο μήνες χωριστά.
Ο πατέρας μου έμεινε στο παλιό σπίτι του παππού στο Άργος.
Πίστευα ότι θα χωρίσουν.
Μια Κυριακή τον επισκέφθηκα.
Καθόταν στη βεράντα και καθάριζε φασολάκια για το μεσημέρι, όπως έκανε πάντα η γιαγιά μου.
«Ξέρεις τι είναι το χειρότερο;» μου είπε.
«Τι;»
«Δεν με νοιάζει πια ποιος είναι ο βιολογικός σου πατέρας.»
Τον κοίταξα.
«Σοβαρά;»
«Τριάντα χρόνια σε έχω κόρη. Τι θα αλλάξει ένα χαρτί;»
«Τότε γιατί δεν γυρίζεις στη μαμά;»
Χαμογέλασε πικρά.
«Γιατί άλλο είναι να μην ξέρεις ποιος είναι ο πατέρας ενός παιδιού και άλλο να στέλνεις φωτογραφίες του κρυφά σε έναν άλλον άντρα για δώδεκα χρόνια.»
Αυτό δεν μπορούσα να το αντικρούσω.
Τελικά επέστρεψε στο σπίτι τον Οκτώβριο.
Όχι επειδή ξέχασε.
Αλλά επειδή η μητέρα μου του είπε ολόκληρη την αλήθεια χωρίς να κρατήσει τίποτα άλλο.
Ο Στέλιος δεν ήταν ποτέ βέβαιος ότι ήμουν κόρη του.
Δεν είχε ζητήσει να με διεκδικήσει.
Ζητούσε μόνο να ξέρει ότι ήμουν καλά.
Η μητέρα μου, από ενοχή και φόβο, του έστελνε μία φωτογραφία τον χρόνο.
Όταν ήμουν δώδεκα, του έγραψε να μην επικοινωνήσει ξανά.
Και εκείνος το σεβάστηκε.
Αργότερα μάθαμε και κάτι ακόμη.
Λίγο πριν πεθάνει, ο Στέλιος είχε γράψει δεύτερο γράμμα.
Η Ελένη το βρήκε μήνες μετά, μέσα σε ένα βιβλίο στο γραφείο του.
Σε εκείνο έγραφε:
«Έκανα λάθος που άφησα την Ελένη να ζει τόσα χρόνια δίπλα σε ένα μυστικό που δεν της ανήκε. Αν ποτέ το μάθει, θέλω να ξέρει ότι δεν απέκτησα άλλο παιδί. Η Μαρίνα μάλλον δεν ήταν ποτέ δική μου. Αλλά για χρόνια φοβόμουν μήπως ήταν, κι αυτό αρκούσε για να με κάνει να κοιτάζω τη φωτογραφία της κάθε Χριστούγεννα.»
Όταν η Ελένη μού έδωσε το γράμμα, καθίσαμε μαζί στην κουζίνα της.
«Με μισείς;» με ρώτησε.
«Όχι.»
«Έπρεπε να είχα μιλήσει νωρίτερα.»
«Ναι.»
Έγνεψε.
«Και ο Ανδρέας;»
Την κοίταξα.
«Τον αγαπούσα πολύ.»
«Το ξέρω.»
«Αλλά μερικές φορές η αγάπη δεν χαλάει από αυτό που συνέβη. Χαλάει από το ποιος αποφάσισε να σου το κρύψει.»
Δεν απάντησε.
Έναν χρόνο αργότερα, πέρασα τυχαία έξω από την ίδια εκκλησία.
Γινόταν άλλος γάμος.
Άκουσα τις καμπάνες και για μια στιγμή ένιωσα εκείνο το παλιό σφίξιμο.
Μετά είδα τον πατέρα μου να με περιμένει απέναντι, δίπλα στο αυτοκίνητο.
Είχαμε κανονίσει να πάμε μαζί για φαγητό στο Ναύπλιο.
«Άντε», μου φώναξε. «Θα κλείσει η κουζίνα μέχρι να έρθεις.»
Γέλασα και πήγα προς το μέρος του.
Δεν μάθαμε ποτέ με απόλυτη βεβαιότητα ποιος ήταν ο βιολογικός μου πατέρας.
Δεν θέλησα να το ψάξω.
Επειδή, τελικά, η μόνη απάντηση που χρειαζόμουν στεκόταν μπροστά μου, γκρίνιαζε ότι αργούσαμε για το φαγητό και κρατούσε ακόμη στο ντουλαπάκι του αυτοκινήτου τα γυαλιά ηλίου που του είχα αγοράσει όταν ήμουν δεκαέξι.
Και τότε κατάλαβα κάτι που κανένα τεστ δεν μπορούσε να μετρήσει.
Μια οικογένεια μπορεί να διαλυθεί από ένα μυστικό.
Αλλά ένας πατέρας δεν παύει να είναι πατέρας επειδή κάποτε ένας άλλος άντρας φοβήθηκε ότι ίσως ήταν στη θέση του.