Το πρώτο πράγμα που έκανε η πεθερά μου όταν μπήκε στην κρεβατοκάμαρά μας δεν ήταν να κοιτάξει το κρεβάτι. Άνοιξε την ντουλάπα μου.
Έσπρωξε με το χέρι της τα φορέματά μου, κοίταξε τα συρτάρια και ύστερα γύρισε προς τον άντρα μου.
«Γιώργο, εδώ θα χρειαστώ δύο ράφια ακόμα. Και το κομοδίνο από την πλευρά του παραθύρου να μείνει δικό μου».
Στεκόμουν στην πόρτα με μια στοίβα καθαρές πετσέτες στα χέρια.
«Συγγνώμη, τι εννοείτε;»
Η Ευγενία με κοίταξε σαν να είχα μπει απρόσκλητη σε ξένο σπίτι.
«Εννοώ, Μαρίνα μου, ότι πρέπει να βολευτούμε όλοι. Δεν γίνεται να κοιμάμαι άλλο στον καναπέ».
Ο Γιώργος στεκόταν πίσω της με τα χέρια στις τσέπες.
«Θα τα πούμε μετά», μουρμούρισε.
«Όχι. Θα τα πούμε τώρα».
Τότε εμφανίστηκαν στον διάδρομο τα παιδιά μας. Ο δεκατετράχρονος Νικόλας κρατούσε το κινητό του, ενώ η εννιάχρονη Δανάη είχε σταματήσει στη μέση της σκάλας.
Ο Γιώργος αναστέναξε εκνευρισμένος.
«Μαρίνα, μη δημιουργείς θέμα. Με τη μάνα μου τα έχουμε ήδη κανονίσει».
«Τι ακριβώς έχετε κανονίσει;»
Με κοίταξε κατάματα.
«Εκείνη θα μείνει στο δωμάτιό μας. Εμείς θα πάμε στο μικρό».
Η Δανάη έσφιξε το κάγκελο.
«Μπαμπά, το μικρό δωμάτιο είναι το δικό μου».
Κανείς δεν της απάντησε.
Κι εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι δεν επρόκειτο απλώς για μια πεθερά που ήθελε μεγαλύτερο κρεβάτι.
Κάποιος είχε ήδη αποφασίσει να αλλάξει τη ζωή μας χωρίς να μας ρωτήσει.
Όλα είχαν αρχίσει επτά ημέρες νωρίτερα, ένα βροχερό απόγευμα Παρασκευής στη Θεσσαλονίκη.
Γύρισα από το φαρμακείο όπου δούλευα και βρήκα μπροστά στην πολυκατοικία το αυτοκίνητο του Γιώργου. Το πορτμπαγκάζ ήταν ανοιχτό. Δίπλα του υπήρχαν τρεις μεγάλες βαλίτσες, δύο σακούλες από σούπερ μάρκετ και μια γλάστρα με βασιλικό.
Η Ευγενία στεκόταν κάτω από την τέντα, φορώντας το μπορντό παλτό της.
«Ήρθαμε!» ανακοίνωσε χαρούμενη.
Ο Γιώργος είχε τηλεφωνήσει το προηγούμενο βράδυ.
«Η μαμά έχει κάτι υγρασίες στο σπίτι της στην Κατερίνη. Θα μείνει μαζί μας τρεις τέσσερις μέρες μέχρι να φτιαχτούν».
Δεν είχα αντίρρηση.
Η Ευγενία ήταν εβδομήντα δύο χρονών, χήρα εδώ και έξι χρόνια, και παρόλο που δεν είχαμε ποτέ στενή σχέση, δεν θα άφηνα έναν ηλικιωμένο άνθρωπο μέσα στην υγρασία.
Ετοιμάσαμε τον καναπέ που άνοιγε στο σαλόνι. Έβαλα καθαρά σεντόνια, πήρα τα φάρμακά της από την τσάντα και της έφτιαξα τσάι του βουνού.
Το ίδιο βράδυ, όμως, παρατήρησα κάτι παράξενο.
Η τρίτη βαλίτσα δεν είχε ρούχα.
Είχε κορνίζες, φωτογραφίες, ένα μικρό ρολόι τοίχου και τα καλά της πιάτα, τυλιγμένα ένα ένα σε πετσέτες κουζίνας.
«Τα έφερα για να μην πάθουν τίποτα με τις εργασίες», εξήγησε.
Δεν σκέφτηκα περισσότερο το θέμα.
Τη Δευτέρα, η Ευγενία άρχισε να αλλάζει θέση στα πράγματα.
Μετακίνησε το τραπεζάκι του σαλονιού επειδή την ενοχλούσε στο περπάτημα. Έβαλε τις δικές της κουρτίνες στην κουζίνα. Πέταξε, χωρίς να με ρωτήσει, ένα παλιό σουρωτήρι που είχα από τη μητέρα μου.
Την Τρίτη είπε στη Δανάη ότι δεν χρειαζόταν να κάνει πιάνο κάθε απόγευμα.
«Δεν αντέχω αυτό το ντιν ντιν πάνω από το κεφάλι μου».
Την Τετάρτη, όταν γύρισα από τη δουλειά, βρήκα τη φωτογραφία του γάμου μας στο συρτάρι.
Στη θέση της είχε μπει μια φωτογραφία του Γιώργου με τη μητέρα του, από την ορκωμοσία του στον στρατό.
«Ήθελα κάτι πιο οικογενειακό», μου είπε η Ευγενία.
Θυμάμαι ότι γέλασα αμήχανα.
«Και ο γάμος μας τι είναι; Εταιρική εκδήλωση;»
Δεν γέλασε κανείς.
Το ίδιο βράδυ ο Γιώργος έλειπε δήθεν για δουλειά. Ήταν ηλεκτρολόγος, με δικό του συνεργείο, και τα τελευταία δύο χρόνια γύριζε συχνά αργά.
Λίγο πριν κοιμηθώ, άκουσα την Ευγενία να μιλάει στο τηλέφωνο στο μπαλκόνι.
«Όχι ακόμα», ψιθύριζε. «Θέλει τον τρόπο της. Ο Γιώργος θα το αναλάβει».
Μόλις αντιλήφθηκε ότι πλησίαζα, έκλεισε.
Την Πέμπτη συνέβη κάτι που με ανησύχησε περισσότερο.
Ο Νικόλας με ρώτησε γιατί θα έπρεπε να διαβάζει στο τραπέζι της κουζίνας από την επόμενη εβδομάδα.
«Ποιος σου το είπε αυτό;»
«Ο μπαμπάς. Είπε ότι το δωμάτιό μου ίσως χρειαστεί για κάποιο διάστημα».
Όταν ρώτησα τον Γιώργο, μου απάντησε ότι ο Νικόλας είχε παρεξηγήσει μια κουβέντα.
Την Παρασκευή το απόγευμα, η Ευγενία μπήκε στην κρεβατοκάμαρά μας.
Και ζήτησε το δωμάτιο.
Αφού τα παιδιά έφυγαν τρομαγμένα από τον διάδρομο, ακολούθησα τον Γιώργο στην κουζίνα.
«Θέλω να μου πεις τι συμβαίνει».
Άνοιξε το ψυγείο.
«Η μάνα μου δεν μπορεί να ξαναγυρίσει στο σπίτι της».
«Γιατί;»
«Δεν είναι σε καλή κατάσταση».
«Τότε να βρούμε έναν τεχνικό. Ή ένα μικρό διαμέρισμα προσωρινά».
Έκλεισε απότομα το ψυγείο.
«Πάντα έτσι κάνεις. Όλα τα λύνεις με λεφτά».
«Δεν μιλάω για λεφτά. Μιλάω για τα παιδιά μας».
«Τα παιδιά θα προσαρμοστούν».
«Και το δικό μας δωμάτιο;»
«Μην είσαι εγωίστρια».
Ήταν η πρώτη φορά στα δεκαεπτά χρόνια του γάμου μας που με αποκάλεσε έτσι επειδή υπερασπίστηκα τον χώρο μου.
Εκείνο το βράδυ κοιμήθηκα μόνη. Ο Γιώργος έμεινε στον καναπέ δήθεν για να μη με ενοχλήσει.
Το επόμενο πρωί, ενώ έβαζα πλυντήριο, βρήκα στην τσέπη του μπουφάν του ένα διπλωμένο χαρτί από συμβολαιογραφείο της Κατερίνης.
Δεν είχε πολλές πληροφορίες. Μόνο μια ημερομηνία, το όνομα της Ευγενίας και μια χειρόγραφη σημείωση:
«Να μη γίνει αναφορά στη Μαρίνα πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία».
Κάθισα στην άκρη του κρεβατιού.
Για πρώτη φορά δεν φοβήθηκα ότι η πεθερά μου θα μας έπαιρνε την κρεβατοκάμαρα.
Φοβήθηκα ότι ο άντρας μου είχε συμφωνήσει σε κάτι πολύ μεγαλύτερο.
📩 Η συνέχεια, που αλλάζει όσα φαίνονταν αυτονόητα, βρίσκεται στο πρώτο σχόλιο 👇
Πέρασα το Σάββατο προσπαθώντας να φερθώ φυσιολογικά.
Έφτιαξα φακές, πήγα τη Δανάη στο μάθημα χορού και άπλωσα δύο πλυντήρια στο μπαλκόνι. Ο Γιώργος απέφευγε το βλέμμα μου.
Το μεσημέρι, η Ευγενία με πλησίασε ενώ καθάριζα πατάτες.
«Ξέρεις, Μαρίνα, εγώ στην ηλικία σου δεν έκανα τόσες ερωτήσεις στον άντρα μου».
«Ίσως γι’ αυτό να έχουμε διαφορετική άποψη για τον γάμο».
Σούφρωσε τα χείλη της.
«Το σπίτι χρειάζεται έναν άνθρωπο που να ξέρει ποιος αποφασίζει».
«Και ποιος αποφασίζει εδώ;»
«Θα το καταλάβεις σύντομα».
Το είπε τόσο ήρεμα που μου πάγωσε το αίμα.
Το απόγευμα τηλεφώνησα στη Σοφία, τη μικρότερη αδελφή του Γιώργου, που ζούσε στη Βέροια.
Δεν ήμασταν ιδιαίτερα κοντά, αλλά πάντα μου φερόταν με ειλικρίνεια.
«Σοφία, ξέρεις γιατί η μητέρα σας έφυγε από την Κατερίνη;»
Ακολούθησε σιωπή.
«Τι σου είπε ο Γιώργος;»
«Ότι έχει υγρασία το σπίτι».
Άκουσα ένα πικρό γελάκι.
«Υγρασία; Αυτό σου είπε;»
«Σοφία;»
«Μαρίνα, πρέπει να μιλήσεις στον Γιώργο. Εγώ δεν μπορώ να ανακατευτώ άλλο».
«Άλλο; Δηλαδή έχεις ήδη ανακατευτεί;»
«Στείλε μου το βράδυ μήνυμα. Όχι τώρα».
Η γραμμή έκλεισε.
Στις δέκα και μισή, όταν όλοι κοιμόντουσαν, το κινητό μου φωτίστηκε.
Η Σοφία είχε στείλει μία φωτογραφία.
Έδειχνε μια ταμπέλα έξω από ένα μεσιτικό γραφείο στην Κατερίνη. Στη βιτρίνα υπήρχε φωτογραφία του παλιού σπιτιού της Ευγενίας.
Από κάτω έγραφε ότι το ακίνητο είχε πωληθεί.
Την επόμενη στιγμή ήρθε δεύτερο μήνυμα.
«Η μαμά δεν έχει πια σπίτι. Ρώτα τον Γιώργο πού πήγαν τα χρήματα».
Δεν κοιμήθηκα εκείνο το βράδυ.
Η Ευγενία είχε πουλήσει το σπίτι της και ο άντρας μου μου το είχε κρύψει.
Το πρωί της Κυριακής, καθώς ετοίμαζα καφέ, τον ρώτησα ευθέως.
«Πότε πούλησε η μητέρα σου το σπίτι;»
Το κουταλάκι έμεινε ακίνητο στο χέρι του.
«Ποιος σου το είπε;»
«Δεν έχει σημασία».
«Η Σοφία, έτσι; Πάντα ανακατεύεται».
«Γιώργο, πότε;»
Κάθισε απέναντί μου.
«Πριν από τρεις εβδομάδες».
«Και γιατί;»
«Χρειαζόμασταν τα χρήματα».
Η λέξη «χρειαζόμασταν» μου έμεινε καρφωμένη στο μυαλό.
«Ποιοι τα χρειαζόσασταν;»
Έτριψε το πρόσωπό του.
«Το συνεργείο είχε προβλήματα. Έχασα δύο μεγάλες δουλειές. Χρωστάω σε προμηθευτές».
Γνώριζα ότι τα πράγματα ήταν δύσκολα. Δεν γνώριζα όμως την έκταση.
«Πόσα χρωστάς;»
«Περίπου εβδομήντα χιλιάδες».
Άφησα την κούπα μου στο τραπέζι.
Εβδομήντα χιλιάδες ευρώ.
«Και η μητέρα σου πούλησε το σπίτι της για να σε βοηθήσει;»
«Ναι».
«Πόσα πήρες;»
«Ενενήντα δύο χιλιάδες, μετά τα έξοδα».
«Της τα ζήτησες;»
Δεν απάντησε αμέσως.
«Μου τα πρόσφερε».
Για μια στιγμή ένιωσα οίκτο. Ο Γιώργος ήταν περήφανος άνθρωπος και ήξερα πόσο δύσκολα παραδεχόταν μια αποτυχία.
Μετά θυμήθηκα τον Νικόλα και τη Δανάη.
«Και τώρα θα μείνει εδώ επειδή έδωσε τα χρήματα;»
«Δεν έχει πού αλλού να πάει».
«Θα μπορούσαμε να το συζητήσουμε. Να οργανώσουμε τα οικονομικά μας. Γιατί δεν μου μίλησες;»
«Επειδή θα έκανες ακριβώς αυτό που κάνεις τώρα. Θα με ανέκρινες».
Σηκώθηκα.
«Δεν είναι ανάκριση όταν ο άνθρωπος με τον οποίο μεγαλώνεις παιδιά σου αποκρύπτει ότι χρωστάει εβδομήντα χιλιάδες ευρώ».
Ο Γιώργος χαμήλωσε τη φωνή.
«Υπάρχει κι άλλο κάτι».
Δεν πρόλαβε να συνεχίσει.
Η Ευγενία εμφανίστηκε στην πόρτα φορώντας τη ρόμπα της.
«Δεν χρειάζεται να της εξηγήσεις τα πάντα, Γιώργο. Έγινε ό,τι έπρεπε».
Την κοίταξα.
«Εγώ, όμως, θα ήθελα να μάθω τι έγινε».
«Έσωσα τον γιο μου».
«Και τι ζητήσατε σε αντάλλαγμα;»
Για πρώτη φορά έχασε την ψυχραιμία της.
«Δεν ζητάω αντάλλαγμα! Ζητάω να έχω μια θέση στο σπίτι του παιδιού μου!»
«Θέση έχετε. Μας ζητάτε όμως να βγάλουμε την κόρη μας από το δωμάτιό της».
«Η μικρή μπορεί να κοιμηθεί με τον αδελφό της για λίγο».
«Όχι».
Η Ευγενία γύρισε στον Γιώργο.
«Το βλέπεις; Σου τα είχα πει».
Και τότε άκουσα τον άντρα μου να λέει κάτι που δεν ξέχασα ποτέ.
«Μαμά, άσε με να το χειριστώ. Έχουμε ακόμα χρόνο».
Χρόνο για ποιο πράγμα;
Το έμαθα δύο ημέρες αργότερα.
Τη Δευτέρα πέρασα από το φαρμακείο μόνο για την πρωινή βάρδια. Η ιδιοκτήτρια, η κυρία Αθηνά, κατάλαβε ότι κάτι συνέβαινε και μου επέτρεψε να φύγω νωρίτερα.
Πήγα στην τράπεζα, όπου είχαμε κοινό λογαριασμό για τους λογαριασμούς του σπιτιού.
Ζήτησα αναλυτική κίνηση.
Το υπόλοιπο ήταν μικρό, όπως συνήθως μετά την πληρωμή του δανείου.
Όμως υπήρχε μια μεταφορά που δεν αναγνώριζα.
Δώδεκα χιλιάδες ευρώ είχαν φύγει δύο μήνες νωρίτερα προς έναν επαγγελματικό λογαριασμό.
Τα χρήματα προέρχονταν από την αποζημίωση που είχα πάρει όταν έκλεισε το προηγούμενο φαρμακείο όπου εργαζόμουν. Τα είχαμε αφήσει για τις σπουδές των παιδιών.
Ο Γιώργος τα είχε χρησιμοποιήσει χωρίς να μου μιλήσει.
Γύρισα σπίτι τρέμοντας από θυμό.
Όμως αυτό που βρήκα με έκανε να ξεχάσω προσωρινά ακόμα και τα χρήματα.
Στην τραπεζαρία καθόταν ένας άγνωστος άντρας γύρω στα εξήντα. Είχε μπροστά του έναν φάκελο και ένα σημειωματάριο.
Ο Γιώργος σηκώθηκε βιαστικά.
«Μαρίνα, δεν σε περιμέναμε τόσο νωρίς».
«Ποιος είναι ο κύριος;»
«Ο κύριος Λαμπρινός», απάντησε η Ευγενία. «Μας βοηθάει με κάποια χαρτιά».
Ο άντρας σηκώθηκε ευγενικά.
«Είμαι δικηγόρος. Ετοιμάζουμε ένα ιδιωτικό συμφωνητικό».
«Για ποιο πράγμα;»
Ο Γιώργος προσπάθησε να τον σταματήσει με ένα βλέμμα.
Αλλά ο κύριος Λαμπρινός είχε ήδη καταλάβει ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.
«Αφορά την οικονομική συμφωνία της κυρίας Ευγενίας με τον γιο της και τη δυνατότητα μόνιμης διαμονής της στην οικογενειακή κατοικία».
Κοίταξα τον Γιώργο.
«Μόνιμης;»
Η Ευγενία σταύρωσε τα χέρια της.
«Εγώ δεν έχω πια δικό μου σπίτι, κορίτσι μου».
Ο δικηγόρος ξεφύλλισε τα έγγραφα.
«Μου είχαν πει ότι όλοι οι ενήλικοι ένοικοι ήταν ενημερωμένοι».
«Δεν είμαι ενημερωμένη για τίποτα».
Ο Γιώργος κοκκίνισε.
«Δεν χρειάζεται να το κάνουμε μπροστά σε ξένο άνθρωπο».
«Ο ξένος άνθρωπος ήρθε να ετοιμάσει συμφωνητικό για το σπίτι όπου ζω. Νομίζω ότι χρειάζεται».
Ο δικηγόρος έκλεισε αργά τον φάκελο.
«Ίσως είναι καλύτερα να αναβάλουμε τη συνάντηση».
Πριν φύγει, γύρισε προς εμένα.
«Θα σας συμβούλευα να διαβάσετε ό,τι αφορά την κατοικία προτού αποδεχτείτε οποιαδήποτε αλλαγή».
Η πόρτα έκλεισε.
Τότε η Ευγενία χτύπησε την παλάμη της στο τραπέζι.
«Δεν θα μας καταστρέψεις την οικογένεια επειδή δεν θέλεις να μοιραστείς ένα δωμάτιο!»
«Δεν πρόκειται για ένα δωμάτιο», απάντησα.
Γύρισα στον Γιώργο.
«Θέλω να ξέρω αν το σπίτι μας έχει μπει σε κάποια συμφωνία».
Κοίταξε το πάτωμα.
«Όχι ακόμα».
Αυτές οι δύο λέξεις ήταν αρκετές.
Εκείνο το απόγευμα τηλεφώνησα στη θεία μου, τη Λένα.
Η θεία Λένα ήταν αδελφή της μητέρας μου. Είχε κρατήσει τα χαρτιά της οικογένειας μετά τον θάνατο των γονιών μου και γνώριζε πράγματα που εγώ είχα αφήσει χρόνια στο πίσω μέρος του μυαλού μου.
«Θεία, θυμάσαι πώς είχε γίνει η αγορά του διαμερίσματος;»
«Φυσικά. Γιατί ρωτάς;»
Το σπίτι το είχαμε αγοράσει πριν από δεκατέσσερα χρόνια. Οι γονείς μου είχαν δώσει ένα σημαντικό ποσό ως προκαταβολή, ενώ το υπόλοιπο καλύφθηκε με στεγαστικό δάνειο.
Θυμόμουν ότι υπήρχαν ειδικοί όροι στα συμβόλαια. Δεν τους είχα ξανακοιτάξει ποτέ.
«Μαρίνα, το σπίτι είναι στο δικό σου όνομα», μου είπε η θεία.
«Το ξέρω».
«Ναι, αλλά θυμάσαι και τον λόγο που το κάνατε έτσι;»
Σιώπησα.
«Ο πατέρας σου επέμενε να μη βάλεις ποτέ την οικογενειακή στέγη σε επιχειρηματικό κίνδυνο. Ο Γιώργος είχε ήδη ανοίξει το συνεργείο του τότε».
Έκλεισα το τηλέφωνο και πήγα κατευθείαν στο πατάρι.
Κατέβασα το μεταλλικό κουτί όπου φυλάγαμε τα συμβόλαια.
Διάβασα προσεκτικά την πράξη αγοράς.
Η θεία μου είχε δίκιο.
Ήμουν η μοναδική ιδιοκτήτρια του διαμερίσματος.
Ο Γιώργος είχε συμμετάσχει στις πληρωμές του δανείου και στα οικογενειακά έξοδα, αλλά δεν είχε δικαίωμα να διαθέσει το ακίνητο ή να δεσμεύσει τη χρήση του χωρίς τη δική μου συγκατάθεση.
Μπορούσα να υπερασπιστώ το σπίτι.
Αλλά όσο κοιτούσα τα χαρτιά, μια πιο δύσκολη ερώτηση με βασάνιζε.
Γιατί ο Γιώργος είχε προσπαθήσει να υποσχεθεί κάτι που γνώριζε πως δεν μπορούσε να παραχωρήσει μόνος του;
Την απάντηση μου την έδωσε η Σοφία το επόμενο βράδυ.
Ήρθε από τη Βέροια χωρίς να ενημερώσει τη μητέρα της.
Καθίσαμε σε μια μικρή καφετέρια στην Τούμπα.
Ήταν χλωμή.
«Η μαμά μού ζήτησε να υπογράψω ένα χαρτί πριν πουλήσει το σπίτι», είπε.
«Τι χαρτί;»
«Μια δήλωση ότι γνώριζα την πώληση και δεν είχα αντίρρηση. Δεν ήταν απαραίτητη νομικά. Ήθελε απλώς να μην της δημιουργήσω προβλήματα».
«Και υπέγραψες;»
«Όχι. Της είπα να κρατήσει αρκετά χρήματα ώστε να νοικιάσει ένα διαμέρισμα. Τότε μου αποκάλυψε ότι ο Γιώργος της είχε ζητήσει πολύ περισσότερα απ’ όσα παραδέχεται».
Η Σοφία έβγαλε μια φωτοτυπία από την τσάντα της.
Ήταν ένας πίνακας με ποσά και ημερομηνίες.
«Ο Γιώργος δεν χρωστούσε μόνο στους προμηθευτές. Είχε εγγυηθεί και ένα δάνειο ενός παλιού συνεργάτη του. Εκείνος έκλεισε την επιχείρηση και εξαφανίστηκε».
«Πόσο ήταν;»
«Άλλες σαράντα χιλιάδες περίπου».
Έκλεισα τα μάτια μου.
«Και η μητέρα σου;»
«Η μαμά πίστεψε ότι, δίνοντάς του τα χρήματα, θα αποκτούσε το δικαίωμα να ζήσει μαζί σας για πάντα. Ο Γιώργος της το υποσχέθηκε».
«Το δωμάτιό μας;»
«Όχι μόνο».
Η Σοφία πήρε βαθιά ανάσα.
«Της είπε ότι, μόλις συμφωνούσες, θα μπορούσε να μετατρέψει το σπίτι σε δύο ανεξάρτητους χώρους. Εκείνη θα είχε την κύρια κρεβατοκάμαρα και το μικρό δωμάτιο. Εσείς θα χρησιμοποιούσατε τα υπόλοιπα».
Ένιωσα σαν να άκουγα μια συζήτηση για ξένη οικογένεια.
«Με δύο παιδιά;»
Η Σοφία κατέβασε τα μάτια.
«Του είπα ότι είναι τρελό. Αλλά η μαμά είχε ήδη πουλήσει».
Επέστρεψα στο σπίτι στις εννιά.
Ο Γιώργος με περίμενε στην κουζίνα.
«Μίλησες με τη Σοφία;»
«Ναι».
«Εκείνη δεν ξέρει όλη την αλήθεια».
«Τότε πες την εσύ».
Κάθισε απέναντί μου.
Για πρώτη φορά δεν προσπάθησε να με κατηγορήσει.
Μου είπε πώς είχε αρχίσει να δανείζεται για να πληρώνει παλιότερα χρέη. Πώς κάθε μήνα πίστευε ότι μια μεγάλη δουλειά θα τον έσωζε. Πώς ντρεπόταν να μου πει ότι η επιχείρηση που είχαμε στηρίξει τόσα χρόνια κινδύνευε να κλείσει.
«Δεν ήθελα να χάσω την εκτίμησή σου», ψιθύρισε.
«Και προτίμησες να χάσω την εμπιστοσύνη μου».
Δεν απάντησε.
Έβγαλα από την τσάντα μου την τραπεζική κίνηση.
«Πήρες και τα χρήματα των παιδιών».
Κοίταξε το χαρτί.
«Θα τα επέστρεφα».
«Πότε;»
«Δεν ξέρω».
Έμεινα για λίγο σιωπηλή.
«Δεν θα δεχτώ καμία συμφωνία που αφορά το σπίτι χωρίς τη συγκατάθεσή μου. Και δεν πρόκειται να μετακινήσουμε τα παιδιά από τα δωμάτιά τους».
«Και η μάνα μου;»
«Θα βρούμε μια αξιοπρεπή λύση. Αλλά όχι αυτήν που αποφασίσατε πίσω από την πλάτη μου».
Το επόμενο πρωί, ο Νικόλας με περίμενε στην κουζίνα πριν φύγει για το σχολείο.
«Μαμά, θα χωρίσετε;»
Η ερώτηση με βρήκε απροετοίμαστη.
«Δεν ξέρω, αγόρι μου».
Έγνεψε.
Ύστερα έβγαλε ένα διπλωμένο χαρτί από την τσέπη του.
«Η γιαγιά μού ζήτησε να σου το δώσω χθες. Αλλά δεν ήθελα».
Ήταν μια πρόχειρη κάτοψη του διαμερίσματός μας.
Κάποιος είχε χωρίσει τα δωμάτια με κόκκινες γραμμές. Δίπλα στο δωμάτιο της Δανάης υπήρχε η σημείωση «Αποθήκη».
Στο σημείο όπου βρισκόταν το γραφείο του Νικόλα έγραφε «Μικρή κουζίνα».
Και στο κάτω μέρος, με τον γραφικό χαρακτήρα του Γιώργου:
«Να το αποδεχτεί πριν ξεκινήσουν οι εργασίες».
Ο Νικόλας με κοίταξε.
«Μαμά, δεν θέλω να φτιάξουν κουζίνα εκεί που κάνω τα μαθήματά μου».
Τον αγκάλιασα τόσο σφιχτά που διαμαρτυρήθηκε.
Τότε πήρα την απόφασή μου.
Όχι να εκδικηθώ.
Να σταματήσω αυτό που συνέβαινε πριν πληγώσει περισσότερο τα παιδιά.
Επικοινώνησα με δικηγόρο της δικής μου επιλογής. Κλείσαμε ραντεβού και εξέτασε τα συμβόλαια, τα οικονομικά στοιχεία και τις κινήσεις του κοινού λογαριασμού.
Μου εξήγησε ποιες ενέργειες μπορούσα να κάνω για να προστατεύσω το ακίνητο και ότι τυχόν οικονομικές αξιώσεις θα έπρεπε να εξεταστούν ξεχωριστά.
Του ζήτησα να ετοιμάσει γραπτή ενημέρωση για τον Γιώργο: δεν συναινούσα σε μετατροπές, παραχωρήσεις χρήσης ή οποιαδήποτε δέσμευση του σπιτιού.
Την ίδια μέρα άνοιξα προσωπικό λογαριασμό για τον μισθό μου και ζήτησα πλήρη εικόνα όλων των οικογενειακών υποχρεώσεων.
Το δυσκολότερο όμως δεν ήταν τα χαρτιά.
Ήταν η συζήτηση με την Ευγενία.
Της ζήτησα να καθίσει μαζί μου στην τραπεζαρία, χωρίς τον Γιώργο.
«Ξέρω ότι πουλήσατε το σπίτι σας», της είπα.
Έσφιξε τα χέρια της.
«Το έκανα για τον γιο μου».
«Το καταλαβαίνω. Αλλά σας υποσχέθηκε πράγματα που δεν μπορούσε να αποφασίσει μόνος του».
«Είναι το παιδί μου».
«Και η Δανάη είναι το δικό μου».
Για πρώτη φορά η Ευγενία δεν βρήκε αμέσως απάντηση.
Της έδειξα την κάτοψη.
«Γνωρίζατε ότι ήθελαν να κάνουν αποθήκη το δωμάτιο της εγγονής σας;»
Την πήρε στα χέρια της.
Τα μάτια της στάθηκαν στις κόκκινες γραμμές.
«Μου είπε ότι τα παιδιά θα έχουν τον χώρο τους».
«Αυτός είναι ο χώρος τους».
Η Ευγενία έμεινε πολλή ώρα ακίνητη.
Ύστερα μου είπε κάτι που δεν περίμενα.
«Εγώ δεν ζήτησα ποτέ να γκρεμίσει τοίχους».
«Τότε γιατί επιμένατε να πάρει κανείς το δωμάτιό μας;»
Σήκωσε το κεφάλι.
«Επειδή νόμιζα ότι αν είχα μια δική μου πόρτα, δεν θα μπορούσε κανείς να με διώξει όταν τελείωναν τα λεφτά μου».
Η φωνή της είχε αλλάξει.
«Ξέρεις τι είναι να πουλάς το σπίτι όπου έζησες σαράντα χρόνια; Να βλέπεις ξένους να μετράνε τους τοίχους σου;»
Δεν απάντησα.
«Ο Γιώργος μου είπε πως ήταν ο μόνος τρόπος να σωθεί. Και ότι εδώ θα είχα πάντα θέση. Πίστεψα πως, επιτέλους, δεν θα ήμουν βάρος σε κανέναν».
«Δεν είστε βάρος επειδή χρειάζεστε σπίτι. Αλλά δεν μπορείτε να πάρετε την ασφάλεια από δύο παιδιά για να αποκτήσετε τη δική σας».
Η Ευγενία έσκυψε το κεφάλι.
Το ίδιο απόγευμα ζήτησε από τον Γιώργο να έρθει στην τραπεζαρία.
Ήμουν κι εγώ εκεί.
Η Ευγενία ακούμπησε την κάτοψη μπροστά του.
«Αυτά τα σχεδίασες εσύ;»
«Μαμά, σου εξήγησα—»
«Σε ρώτησα κάτι».
«Ναι».
«Και το δωμάτιο της μικρής;»
Ο Γιώργος κοίταξε εμένα, μετά τη μητέρα του.
«Θα βρίσκαμε λύση».
Η Ευγενία έβγαλε τα γυαλιά της.
«Όταν ήσουν δέκα χρονών, ο πατέρας σου έχασε τη δουλειά του. Θυμάσαι πού κοιμόσουν εκείνο το καλοκαίρι;»
Ο Γιώργος συνοφρυώθηκε.
«Τι σχέση έχει αυτό;»
«Στο σαλόνι. Γιατί νοικιάσαμε το δωμάτιό σου σε έναν φοιτητή για να πληρώσουμε τους λογαριασμούς. Έκλαιγες κάθε βράδυ. Κι εγώ σου έλεγα ότι ήταν προσωρινό».
Έκανε μια παύση.
«Τελικά κράτησε έντεκα μήνες».
Δεν είχα ακούσει ποτέ αυτή την ιστορία.
«Μου είχες πει τότε ότι όταν μεγάλωνες, τα παιδιά σου δεν θα περνούσαν τα ίδια».
Ο Γιώργος κάθισε.
«Προσπάθησα να σας σώσω όλους».
«Όχι», είπε η μητέρα του. «Προσπάθησες να μη μάθει κανείς ότι χρειάζεσαι βοήθεια».
Εκείνος έκρυψε το πρόσωπό του στα χέρια.
Μια εβδομάδα αργότερα, η Ευγενία μετακόμισε σε ένα μικρό ενοικιαζόμενο διαμέρισμα κοντά στην εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας, όχι μακριά από εμάς.
Δεν ήταν πολυτελές. Είχε ένα υπνοδωμάτιο, μικρή κουζίνα και μπαλκόνι με θέα στην αυλή.
Αλλά είχε δική της πόρτα.
Η Σοφία τη βοήθησε με την εγγύηση και εγώ με τη μεταφορά των πραγμάτων. Ο Γιώργος συμφώνησε γραπτώς, με τη βοήθεια δικηγόρου, να αναγνωρίσει την οφειλή του προς τη μητέρα του και να καθορίσει ρεαλιστικό τρόπο αποπληρωμής.
Το συνεργείο δεν σώθηκε.
Έκλεισε στις αρχές του επόμενου μήνα.
Ο Γιώργος έπιασε δουλειά ως μισθωτός ηλεκτρολόγος σε μια τεχνική εταιρεία στη Σίνδο. Έπαιρνε λιγότερα, αλλά τουλάχιστον ξέραμε τι έμπαινε και τι έβγαινε από το σπίτι.
Κι εμείς;
Δεν γίναμε ξαφνικά ευτυχισμένη οικογένεια.
Του ζήτησα να μείνει για λίγο σε άλλο διαμέρισμα, μέχρι να αποφασίσουμε αν μπορούσαμε να ξαναχτίσουμε την εμπιστοσύνη μας. Δεχτήκαμε να μιλήσουμε με οικογενειακό σύμβουλο.
Τα παιδιά συνέχισαν το σχολείο τους, τα μαθήματά τους και τις καθημερινές τους συνήθειες.
Μια Κυριακή, περίπου δύο μήνες αργότερα, πήγα τη Δανάη να επισκεφτεί τη γιαγιά της.
Η Ευγενία είχε ετοιμάσει γεμιστά και σπιτική λεμονάδα.
Όταν η μικρή μπήκε μέσα, έτρεξε στο παράθυρο.
«Γιαγιά, εδώ έχεις πολύ ωραίο φως!»
«Έχει», απάντησε η Ευγενία. «Μόνο που ακόμα δεν έχω συνηθίσει την ησυχία».
Η Δανάη γύρισε και την κοίταξε.
«Μπορώ να φέρνω το αρμόνιό μου και να παίζω εδώ;»
Η Ευγενία άνοιξε το στόμα της, έτοιμη ίσως να διαμαρτυρηθεί όπως παλιά.
Αλλά χαμογέλασε.
«Αν μου μάθεις κι εμένα ένα τραγούδι».
Καθίσαμε οι τρεις μας στο μικρό τραπέζι.
Πριν φύγουμε, η Ευγενία με κράτησε για λίγο στην πόρτα.
«Μαρίνα, θέλω να σου ζητήσω συγγνώμη».
Δεν είπα τίποτα.
«Όταν ήρθα στο σπίτι σας, νόμιζα ότι έπρεπε να επιβληθώ για να μη μείνω μόνη. Έκανα ό,τι έκανα επειδή φοβόμουν».
«Κι εγώ φοβήθηκα», της απάντησα.
«Το ξέρω».
Έβγαλε από την τσέπη της ένα μικρό κλειδί.
«Είναι δεύτερο κλειδί του σπιτιού μου. Θέλω να το έχεις εσύ. Όχι ο Γιώργος».
Ξαφνιάστηκα.
«Γιατί;»
Με κοίταξε στα μάτια.
«Επειδή εσύ ήσουν η μόνη που μου είπε την αλήθεια, ακόμα κι όταν δεν ήθελα να την ακούσω».
Πήρα το κλειδί.
Έξω, η Δανάη με περίμενε στο πεζοδρόμιο, κρατώντας ένα τάπερ με γεμιστά.
Στον δρόμο για το σπίτι με ρώτησε:
«Μαμά, η γιαγιά δεν θέλει πια το δωμάτιό μας;»
«Όχι, αγάπη μου».
«Και ο μπαμπάς; Θα γυρίσει;»
Κοίταξα το φανάρι που είχε μόλις ανάψει κόκκινο.
«Δεν ξέρω ακόμα».
Η Δανάη έμεινε σκεφτική.
Ύστερα είπε:
«Δεν πειράζει να μην ξέρεις. Αρκεί να μας το λες».
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα κάτι που μου είχε διαφύγει μέσα σε όλες τις συζητήσεις για λεφτά, τετραγωνικά και δωμάτια.
Δεν ήταν η μετακόμιση της πεθεράς μου που είχε σχεδόν διαλύσει την οικογένειά μας.
Ήταν οι αποφάσεις που είχαν παρθεί χωρίς αλήθεια.
Και η εννιάχρονη κόρη μου, που παραλίγο να χάσει το δωμάτιό της, μου είχε μόλις εξηγήσει με μία φράση πώς θα μπορούσαμε κάποτε να ξαναβρούμε τον δρόμο ο ένας προς τον άλλον.