«Από τότε που πάτησες το πόδι σου σε αυτό το σπίτι, ούτε μια Κυριακή δεν μπορούμε να φάμε σαν άνθρωποι!»
Η πεθερά μου άφησε με δύναμη την πιατέλα με το αρνί πάνω στο τραπέζι. Τα ποτήρια κουδούνισαν, η οχτάχρονη κόρη μου σταμάτησε να μασάει και ο άντρας μου, ο Δημήτρης, χαμήλωσε αμέσως το βλέμμα.
Ήταν η τρίτη Κυριακή του Οκτωβρίου, στη Θεσσαλονίκη. Έξω έβρεχε από το πρωί και τα τζάμια της τραπεζαρίας είχαν θαμπώσει από τους ατμούς της κουζίνας.
«Τι έκανα πάλι, κυρία Ευγενία;» ρώτησα όσο πιο ήρεμα μπορούσα.
«Με ρωτάς κιόλας; Εσύ δεν είπες να μην έρχεται όποιος θέλει στο τραπέζι μας; Εσύ δεν αποφάσισες ότι πρέπει να ξέρουμε από πριν πόσοι θα φάνε;»
«Είπα μόνο ότι καλό θα ήταν να τηλεφωνούμε πριν φέρουμε επιπλέον κόσμο. Την προηγούμενη Κυριακή ήρθαν δεκαεπτά άτομα και είχατε μαγειρέψει για δέκα.»
«Και λοιπόν; Το φαγητό μοιράζεται! Έτσι κάναμε πάντα σε αυτή την οικογένεια!»
Η μικρή μου, η Μαρίνα, κοίταξε πρώτα εμένα και μετά τη γιαγιά της.
«Γιαγιά, γιατί θυμώνεις; Η μαμά έφερε και γλυκό.»
Η Ευγενία γύρισε προς το παιδί.
«Δεν φταίει το γλυκό, καρδούλα μου. Απλώς παλιά εδώ υπήρχε αγάπη.»
Η λέξη «παλιά» έπεσε στο τραπέζι πιο βαριά από οποιαδήποτε κατηγορία.
Ήξερα τι εννοούσε.
Πριν από εμένα.
Πριν παντρευτώ τον Δημήτρη.
Πριν αποκτήσουμε τη Μαρίνα.
Πριν, υποτίθεται, χαλάσω κάτι που εκείνη παρουσίαζε σαν την πιο ευτυχισμένη οικογενειακή παράδοση του κόσμου.
Εκείνη τη στιγμή ακούστηκε η εξώπορτα.
«Ωραία», είπε η πεθερά μου. «Ήρθε επιτέλους και ο Νικόλας. Τουλάχιστον αυτός θυμάται πώς ήταν κάποτε το σπίτι μας.»
Ο Νικόλας ήταν ο μικρότερος γιος της. Τριάντα τεσσάρων χρονών, πολιτικός μηχανικός, ζούσε στην Καλαμαριά και σπάνια ερχόταν στα κυριακάτικα τραπέζια.
Εκείνη την ημέρα μπήκε χωρίς να βγάλει καν το βρεγμένο μπουφάν του.
Κρατούσε έναν καφέ στο ένα χέρι και έναν παλιό, κιτρινισμένο φάκελο στο άλλο.
«Μάνα», είπε, «πριν συνεχίσεις, θέλω να σε ρωτήσω κάτι.»
Η Ευγενία χαμογέλασε.
«Κάθισε πρώτα να φας.»
«Όχι. Πρώτα θα μου πεις γιατί σβήνατε κάθε Κυριακή το ίδιο όνομα από τις λίστες των καλεσμένων.»
Ο Δημήτρης σήκωσε απότομα το κεφάλι.
Η πεθερά μου έμεινε ακίνητη.
Κι εγώ κατάλαβα από το πρόσωπό της πως ο Νικόλας δεν είχε φέρει απλώς κάποια παλιά χαρτιά.
Είχε φέρει κάτι που εκείνη ήλπιζε να μην ξαναβρεθεί ποτέ.
Για να καταλάβετε τι συνέβη εκείνη την Κυριακή, πρέπει να σας πω πώς ήταν τα πράγματα όταν γνώρισα τον Δημήτρη.
Ήμουν τότε είκοσι εννέα χρονών και δούλευα σε ένα λογιστικό γραφείο κοντά στη Βασιλίσσης Όλγας. Ο Δημήτρης είχε μικρό συνεργείο αυτοκινήτων μαζί με έναν φίλο του στη δυτική Θεσσαλονίκη.
Γνωριστήκαμε στα γενέθλια μιας κοινής φίλης.
Από το δεύτερο κιόλας ραντεβού μου μίλησε για τα περίφημα κυριακάτικα τραπέζια της μητέρας του.
«Ό,τι κι αν γίνει μέσα στην εβδομάδα», μου είχε πει, «την Κυριακή μαζευόμαστε όλοι. Είναι ο τρόπος μας να μη χανόμαστε.»
Μου άρεσε αυτό.
Οι δικοί μου γονείς ζούσαν στις Σέρρες και, επειδή ήμουν μοναχοπαίδι, πάντα ζήλευα λίγο τις μεγάλες οικογένειες.
Την πρώτη φορά που πήγα στο σπίτι της Ευγενίας, στο Πανόραμα, ήταν άνοιξη.
Η αυλή μύριζε γιασεμί, το τραπέζι είχε στρωθεί με λευκό τραπεζομάντιλο και η κουζίνα ήταν γεμάτη ταψιά.
Η πεθερά μου φορούσε μια γαλάζια μπλούζα και με υποδέχτηκε με δύο φιλιά.
«Εδώ, κορίτσι μου, δεν είμαστε ξένοι. Όποιος μπαίνει, γίνεται δικός μας.»
Το πίστεψα.
Μόνο που σύντομα παρατήρησα κάτι παράξενο.
Στο σπίτι έρχονταν πάντα οι ίδιοι άνθρωποι: οι δύο γιοι της, ο άντρας της ο Στέλιος όσο ζούσε, μια αδερφή της με τον σύζυγό της και μερικοί ξάδερφοι.
Όταν κάποιος έλειπε, η Ευγενία σχολίαζε την απουσία του με τέτοιο τρόπο που οι υπόλοιποι σταματούσαν να μιλούν.
«Η Άννα πάλι προτίμησε τους φίλους της.»
«Ο ξάδερφος ο Πέτρος θυμάται την οικογένεια μόνο όταν χρειάζεται κάτι.»
«Ο Νικόλας βρήκε καλύτερη παρέα από τη μάνα του.»
Κι όταν κάποιος διαφωνούσε, εκείνη χαμογελούσε παγωμένα.
«Εδώ δεν μαλώνουμε. Εδώ σεβόμαστε.»
Με τα χρόνια κατάλαβα ότι το «δεν μαλώνουμε» σήμαινε πως κανείς δεν έλεγε φωναχτά όσα τον ενοχλούσαν.
Ο πεθερός μου, ο Στέλιος, ήταν καλός και ήσυχος άνθρωπος. Δούλευε χρόνια σε εταιρεία ανταλλακτικών και αγαπούσε τον κήπο του.
Κάθε Κυριακή καθόταν στην ίδια καρέκλα, στην άκρη του τραπεζιού, κοντά στο παράθυρο.
Έτρωγε λίγο, μιλούσε ακόμη λιγότερο και μόλις τελείωνε το φαγητό έβγαινε να ποτίσει τις γλάστρες.
Μια φορά τον ακολούθησα.
«Κύριε Στέλιο, σας πείραξε κάτι;»
Με κοίταξε και χαμογέλασε κουρασμένα.
«Όχι, Ελένη μου. Απλώς εδώ έξω ακούγονται καλύτερα τα πουλιά.»
Τότε δεν κατάλαβα.
Τρία χρόνια αργότερα, όταν ο Στέλιος έφυγε από τη ζωή ύστερα από μια σύντομη ασθένεια, η Ευγενία έκανε τα κυριακάτικα τραπέζια σχεδόν υποχρεωτικά.
«Αυτό θα ήθελε ο πατέρας σας», έλεγε στους γιους της.
Ο Δημήτρης δεν τολμούσε να λείψει.
Ο Νικόλας άρχισε σιγά σιγά να απομακρύνεται.
Εγώ προσπαθούσα να κρατώ τις ισορροπίες.
Μέχρι που, πριν από δύο μήνες, συνέβη κάτι μικρό που άλλαξε τα πάντα.
Η Μαρίνα είχε μια σχολική γιορτή Κυριακή μεσημέρι.
Είπαμε στην Ευγενία ότι εκείνη την εβδομάδα δεν θα πηγαίναμε για φαγητό.
«Για μια σχολική γιορτή θα αφήσετε μόνη σας τη μάνα σας;»
«Δεν θα είστε μόνη. Θα έρθουμε το απόγευμα», της απάντησε ο Δημήτρης.
Εκείνη δεν μίλησε άλλο.
Την επόμενη Κυριακή, όμως, μπροστά σε όλους, ανακοίνωσε πως κάποιοι άνθρωποι ξεχνούν εύκολα τις ρίζες τους.
Κοίταζε εμένα.
Όχι τον γιο της.
Εμένα.
Κι έτσι άρχισε ένας πόλεμος από μικρές παρατηρήσεις, σιωπές και υπαινιγμούς.
Μέχρι το μεσημέρι που εμφανίστηκε ο Νικόλας με τον φάκελο.
🍂📜 Αν θέλετε να μάθετε ποιο όνομα έσβηναν κάθε Κυριακή και γιατί κανείς δεν τολμούσε να μιλήσει, η συνέχεια βρίσκεται στο πρώτο σχόλιο. 👇
Ο Νικόλας ακούμπησε τον φάκελο δίπλα στη σαλάτα.
«Τον βρήκα χθες στο παλιό γραφείο του μπαμπά», είπε.
«Έψαχνες τα πράγματα του πατέρα σου χωρίς να με ρωτήσεις;» πετάχτηκε η Ευγενία.
«Μου είπες να βρω τα χαρτιά για τον ΕΝΦΙΑ. Θυμάσαι;»
«Και τι σχέση έχουν αυτά με το φαγητό μας;»
Ο Νικόλας έβγαλε ένα μπλοκάκι με σπιράλ.
Στην πρώτη σελίδα υπήρχε μια ημερομηνία γραμμένη με μπλε στυλό.
17 Μαρτίου 2013.
Από κάτω, μια λίστα ονομάτων.
Στέλιος.
Ευγενία.
Δημήτρης.
Νικόλας.
Θεία Κατερίνα.
Θείος Αντώνης.
Και τελευταίο ένα όνομα που είχε σβηστεί τόσο έντονα, ώστε το χαρτί είχε σχεδόν σκιστεί.
Η Ευγενία κοίταξε αλλού.
«Παιδικά πράγματα», μουρμούρισε.
«Δεν είναι παιδικά», απάντησε ο Νικόλας. «Έχω βρει δεκαεννέα τέτοιες λίστες. Διαφορετικές Κυριακές, διαφορετικές χρονιές. Παντού το ίδιο όνομα.»
«Και τι θέλεις να κάνω; Να απολογηθώ επειδή ο πατέρας σου κρατούσε σημειώσεις;»
«Όχι. Θέλω να μας πεις ποια ήταν η Αλεξάνδρα.»
Δεν είχα ξανακούσει αυτό το όνομα.
Κοίταξα τον Δημήτρη.
Είχε χλωμιάσει.
«Τη θυμάσαι;» τον ρώτησα σιγανά.
Δεν απάντησε.
Η θεία Κατερίνα, που μέχρι τότε καθόταν απέναντί μου, άφησε κάτω το πιρούνι της.
«Νικόλα, παιδί μου, άσε τα περασμένα.»
Εκείνος γύρισε προς το μέρος της.
«Εσύ την ήξερες;»
Η Κατερίνα έσφιξε τα χείλη.
«Όλοι την ξέραμε.»
Για πρώτη φορά ένιωσα πως βρισκόμουν στη μέση μιας ιστορίας που είχε αρχίσει πολλά χρόνια πριν γνωρίσω την οικογένεια.
«Ποια ήταν;» ξαναρώτησα.
Η Ευγενία σηκώθηκε.
«Μια γυναίκα που δεν έχει καμία θέση σε αυτό το σπίτι. Αυτό ήταν, τελειώσαμε.»
«Δεν τελειώσαμε», είπε ο Νικόλας.
Δεν φώναξε.
Ίσως γι’ αυτό ακούστηκε πιο αποφασιστικός από οποιονδήποτε άλλον.
«Η Αλεξάνδρα Κοσμίδου ήταν η αδερφή του μπαμπά.»
Η πληροφορία με ξάφνιασε.
«Ο κύριος Στέλιος είχε αδερφή;»
Η Ευγενία έκλεισε τα μάτια.
«Ετεροθαλή», διόρθωσε ξερά. «Και δεν ήταν ποτέ κοντά μας.»
«Αυτό σου είπε ο μπαμπάς;» τη ρώτησε ο Νικόλας.
«Αυτά ξέρω.»
Ο Νικόλας άνοιξε το μπλοκάκι στη μέση.
«Τότε πώς γίνεται το όνομά της να υπάρχει κάθε Κυριακή στη λίστα επί σχεδόν οκτώ χρόνια;»
Κανείς δεν μίλησε.
«Και γιατί», συνέχισε, «το έγραφε ο μπαμπάς με μολύβι και μετά κάποιος το έσβηνε;»
Η θεία Κατερίνα αναστέναξε.
«Ήταν οικογενειακό ζήτημα.»
«Της οικογένειας ή της μαμάς;»
Η Ευγενία χτύπησε την παλάμη στο τραπέζι.
«Μη μιλάς έτσι στη μάνα σου!»
«Τότε μίλα εσύ.»
Ο Δημήτρης σηκώθηκε.
«Φτάνει, Νικόλα. Δεν χρειάζεται να κάνουμε ανάκριση.»
Ο αδερφός του τον κοίταξε παράξενα.
«Εσύ ήξερες περισσότερα από μένα, έτσι δεν είναι;»
Ο Δημήτρης έμεινε σιωπηλός.
Και αυτή η σιωπή ήταν η πρώτη απάντηση.
Το απόγευμα, όταν γυρίσαμε σπίτι, η Μαρίνα πήγε στο δωμάτιό της κι εγώ στάθηκα μπροστά στον Δημήτρη.
«Θέλω να μου πεις για την Αλεξάνδρα.»
Έβγαλε τα κλειδιά από την τσέπη του και τα άφησε στο έπιπλο της εισόδου.
«Ήταν η θεία μου.»
«Αυτό το κατάλαβα.»
«Μικρός την αγαπούσα πολύ. Μας έφερνε βιβλία, μας πήγαινε βόλτες στην παραλία. Μια φορά μου είχε φτιάξει ένα ξύλινο καραβάκι.»
«Και μετά;»
Κάθισε στον καναπέ.
«Μετά έγινε ένας καβγάς.»
«Για τι;»
«Για ένα σπίτι στα Βασιλικά, που είχε αφήσει ο παππούς. Η μητέρα μου πίστευε ότι η θεία ήθελε να πάρει μεγαλύτερο μερίδιο.»
«Και ήθελε;»
«Δεν ξέρω. Αυτά άκουγα τότε.»
«Την ξαναείδες;»
Ο Δημήτρης έτριψε το μέτωπό του.
«Μια φορά, όταν ήμουν δεκαεπτά. Ήρθε απροειδοποίητα μια Κυριακή. Ο πατέρας μου βγήκε στην αυλή να της μιλήσει. Η μητέρα μου δεν την άφησε να μπει.»
«Τι έγινε;»
«Έφυγε.»
«Και κανείς δεν την αναζήτησε;»
Δεν μου απάντησε αμέσως.
«Ελένη, όταν μεγαλώνεις σε ένα σπίτι όπου κάθε διαφωνία γίνεται προσβολή, μαθαίνεις να μη ρωτάς πολλά.»
Ήταν η πρώτη φορά που άκουγα τον άντρα μου να μιλά έτσι για την οικογένειά του.
Το ίδιο βράδυ με πήρε τηλέφωνο ο Νικόλας.
«Θέλω να σου δείξω κάτι. Μπορείς αύριο να περάσεις από το γραφείο μου;»
Πήγα μετά τη δουλειά.
Είχε απλώσει πάνω στο γραφείο του φωτοτυπίες από τις παλιές λίστες.
Δίπλα βρισκόταν ένας φάκελος με αποδείξεις ταχυδρομείου και μερικές μικρές φωτογραφίες.
«Δεν πρόκειται μόνο για κάποιον παλιό καβγά», μου είπε.
Μου έδειξε μια φωτογραφία από το 1999.
Ο Στέλιος ήταν νεότερος, με σκούρα μαλλιά, καθισμένος σε ένα τραπέζι στην αυλή. Δίπλα του μια γυναίκα με κοντά καστανά μαλλιά γελούσε κρατώντας ένα πιάτο με γεμιστά.
«Αυτή είναι η Αλεξάνδρα.»
Έμοιαζαν πολύ.
Ίδια μάτια.
Ίδιο χαμόγελο.
«Τη βρήκες;» ρώτησα.
«Ναι. Ζει στην Περαία. Είναι εξήντα οκτώ χρονών και έχει συνταξιοδοτηθεί από το δημοτικό.»
«Μίλησες μαζί της;»
«Χθες.»
«Και;»
Ο Νικόλας έσκυψε λίγο μπροστά.
«Μου είπε κάτι που δεν ταιριάζει καθόλου με την ιστορία της μαμάς.»
Περίμενα.
«Δεν διεκδίκησε ποτέ το σπίτι στα Βασιλικά. Αντίθετα, είχε υπογράψει να περάσει ολόκληρο στον μπαμπά.»
«Τότε γιατί τσακώθηκαν;»
«Αυτό δεν μου το εξήγησε αμέσως. Με ρώτησε πρώτα αν η μητέρα μου εξακολουθεί να οργανώνει κυριακάτικα τραπέζια.»
«Και τι της είπες;»
«Ότι δεν έχει σταματήσει ποτέ.»
Ο Νικόλας πήρε βαθιά ανάσα.
«Άρχισε να κλαίει.»
Δύο μέρες αργότερα πήγαμε μαζί στην Περαία.
Η Αλεξάνδρα ζούσε σε ένα μικρό διαμέρισμα κοντά στη θάλασσα. Στο μπαλκόνι είχε γλάστρες με βασιλικό και δυο καρέκλες στραμμένες προς τον Θερμαϊκό.
Μας άνοιξε μια λεπτή γυναίκα με γκρίζα μαλλιά και ζεστά μάτια.
«Εσύ θα είσαι η Ελένη», μου είπε.
Ξαφνιάστηκα.
«Με ξέρετε;»
«Ο Στέλιος μου είχε μιλήσει για σένα.»
Ένιωσα το στομάχι μου να σφίγγεται.
«Μιλούσατε;»
«Όχι όσο συχνά θα ήθελα.»
Μας έφερε ελληνικό καφέ και σπιτικό κέικ πορτοκαλιού.
Ο Νικόλας δεν καθυστέρησε.
«Θεία, θέλω να καταλάβω γιατί σταματήσατε να έρχεστε στο σπίτι μας.»
Η Αλεξάνδρα κοίταξε από το παράθυρο.
«Δεν σταμάτησα να θέλω να έρχομαι. Σταμάτησαν να με αφήνουν.»
«Εξαιτίας της κληρονομιάς;»
Κούνησε το κεφάλι.
«Η κληρονομιά ήταν η αφορμή. Όχι η αιτία.»
Μας εξήγησε πως, όταν πέθανε ο πατέρας τους, ο Στέλιος είχε σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.
Το μαγαζί όπου εργαζόταν είχε κλείσει προσωρινά και είχε μείνει πίσω στις πληρωμές του στεγαστικού.
Η Αλεξάνδρα υπέγραψε ώστε το πατρικό σπίτι να περάσει αποκλειστικά στον αδερφό της.
«Δεν είχα παιδιά», είπε. «Είχα τη δουλειά μου, το διαμέρισμά μου. Εκείνος είχε δύο αγόρια. Δεν το σκέφτηκα δεύτερη φορά.»
«Και η μαμά;»
«Η Ευγενία ήξερε. Αλλά δεν της άρεσε να φαίνεται πως ο Στέλιος είχε χρειαστεί τη βοήθειά μου.»
«Αυτό ήταν όλο;»
Η Αλεξάνδρα χαμογέλασε πικρά.
«Όχι. Το πραγματικό πρόβλημα άρχισε όταν ο αδερφός μου αποφάσισε να μου το αναγνωρίσει δημόσια.»
Το 2005, στο πασχαλινό τραπέζι, ο Στέλιος είχε σηκώσει το ποτήρι του και είχε ευχαριστήσει την αδερφή του.
Είπε πως χωρίς εκείνη ίσως να είχαν χάσει το σπίτι τους.
Η Ευγενία ένιωσε εκτεθειμένη μπροστά στους συγγενείς.
Αργότερα κατηγόρησε την Αλεξάνδρα πως την είχε κάνει να φαίνεται ανίκανη να κρατήσει το σπιτικό της.
«Της είπα πως δεν ήταν αυτή η πρόθεσή μου», συνέχισε η Αλεξάνδρα. «Αλλά από εκείνη την ημέρα τίποτα δεν ήταν ίδιο.»
Οι προσκλήσεις λιγόστεψαν.
Τα τηλεφωνήματα έγιναν τυπικά.
Και κάθε φορά που ο Στέλιος προσπαθούσε να καλέσει την αδερφή του την Κυριακή, η Ευγενία έβρισκε έναν λόγο να διαφωνήσει.
«Είμαι σίγουρη πως μερικές φορές έγραφε το όνομά μου πριν καν με πάρει τηλέφωνο», είπε.
Ο Νικόλας έσκυψε το κεφάλι.
«Το έγραφε. Το βρήκα.»
Εκείνη σκούπισε τα μάτια της.
«Ο καημένος ο αδερφός μου.»
Τότε έβγαλε από ένα συρτάρι έναν μικρό χάρτινο φάκελο.
Μέσα υπήρχαν καρτ ποστάλ.
Όλες έδειχναν τη Θεσσαλονίκη.
Όλες είχαν γραφτεί από τον Στέλιο.
Και όλες τελείωναν με την ίδια σχεδόν φράση:
«Την Κυριακή, αν μπορέσεις, έλα να πιούμε έναν καφέ έξω.»
Ποτέ δεν της έγραφε να έρθει μέσα.
Κι εκείνη ποτέ δεν του ζητούσε να διαλέξει ανάμεσα στην αδερφή του και στη γυναίκα του.
«Γιατί δεν ήρθατε στην κηδεία;» ρώτησε ο Νικόλας.
Η Αλεξάνδρα τον κοίταξε έκπληκτη.
«Ήρθα.»
«Δεν σας είδα.»
«Στάθηκα πίσω, κοντά στην είσοδο της εκκλησίας. Η μητέρα σου μου είπε ότι δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή να αναστατώσω τα παιδιά.»
Ο Νικόλας έμεινε ακίνητος.
«Ήμουν τριάντα χρονών», είπε σιγά. «Δεν ήμουν παιδί.»
Η Αλεξάνδρα του έπιασε το χέρι.
«Για τη μάνα σου θα είσαι πάντα παιδί. Ίσως αυτό να ήταν ένα μέρος του προβλήματος.»
Την επόμενη Κυριακή δεν πήγαμε στο Πανόραμα.
Ούτε εγώ ούτε ο Δημήτρης ούτε η Μαρίνα.
Πήγαμε για μεσημεριανό στο σπίτι μας.
Ο Νικόλας ήρθε με μια τυρόπιτα από τον φούρνο της γειτονιάς.
Η Αλεξάνδρα έφερε ένα ταψί παστίτσιο.
Δεν είχε γνωρίσει ποτέ τη Μαρίνα.
Κι όμως, μέσα σε μισή ώρα, οι δυο τους κάθονταν στο χαλί και έφτιαχναν ένα παζλ με τα Μετέωρα.
Ο Δημήτρης παρακολουθούσε αμίλητος.
Κάποια στιγμή πλησίασε τη θεία του.
«Συγγνώμη που δεν σε έψαξα», της είπε.
Η Αλεξάνδρα τον αγκάλιασε.
«Δεν ήσουν εσύ εκείνος που έπρεπε να κρατήσει ανοιχτή την πόρτα.»
Το απόγευμα η Ευγενία τηλεφώνησε έξι φορές.
Ο Δημήτρης απάντησε στην έβδομη.
«Πού είστε όλοι; Έφτιαξα φαγητό για δέκα άτομα!»
«Σήμερα τρώμε εδώ, μαμά.»
«Και γιατί δεν μου το είπατε;»
«Σου στείλαμε μήνυμα την Παρασκευή.»
«Δεν γίνεται να αλλάζετε όποτε θέλετε τις συνήθειες μιας ολόκληρης οικογένειας!»
Ο Δημήτρης κοίταξε την Αλεξάνδρα, που βοηθούσε τη Μαρίνα να βρει ένα κομμάτι του παζλ.
«Μαμά, την επόμενη Κυριακή θέλουμε να έρθεις στο σπίτι μας.»
«Για ποιο λόγο;»
«Για να φάμε όλοι μαζί.»
«Ποιοι όλοι;»
Ο Δημήτρης δεν δίστασε.
«Κι η θεία Αλεξάνδρα.»
Ακολούθησε μεγάλη σιωπή.
«Αν είναι εκείνη, εγώ δεν έρχομαι.»
«Το καταλαβαίνω. Αλλά η πρόσκληση ισχύει.»
Έκλεισε το τηλέφωνο και γύρισε στο τραπέζι.
Ήταν στενοχωρημένος, αλλά για πρώτη φορά δεν έμοιαζε φοβισμένος.
Η Ευγενία δεν ήρθε την επόμενη Κυριακή.
Ούτε τη μεθεπόμενη.
Έστελνε μηνύματα στον Δημήτρη, άλλοτε θυμωμένα, άλλοτε παραπονεμένα.
«Δεν περίμενα ποτέ να με αντικαταστήσετε.»
«Τώρα κατάλαβα πόσο με υπολογίζετε.»
«Ο πατέρας σας δεν θα το επέτρεπε αυτό.»
Ο Νικόλας όμως είχε κρατήσει ένα τελευταίο χαρτί από τον φάκελο του πατέρα του.
Δεν μας το είχε δείξει.
Ήταν μια μικρή σημείωση, γραμμένη πίσω από τη λίστα της τελευταίας Κυριακής πριν μπει ο Στέλιος στο νοσοκομείο.
Έγραφε:
«Έξι πιάτα στο τραπέζι. Επτά ονόματα στο χαρτί. Πάλι δεν βρήκα το κουράγιο.»
Ο Νικόλας πήγε μόνος του στο Πανόραμα και την έδωσε στη μητέρα του.
Δεν της ζήτησε να απολογηθεί.
Δεν την κατηγόρησε.
Της είπε μόνο:
«Μαμά, νόμιζες ότι κρατούσες την οικογένεια ενωμένη επειδή κανείς δεν μάλωνε. Αλλά ο μπαμπάς καθόταν κάθε Κυριακή απέναντί σου και δεν τολμούσε να πει ότι του έλειπε η αδερφή του.»
Η Ευγενία διάβασε τη σημείωση πολλές φορές.
«Εγώ του είχα πει πως μπορούσε να τη βλέπει όποτε ήθελε», ψιθύρισε.
«Ναι», απάντησε ο Νικόλας. «Αρκεί να μην ήταν εδώ.»
Αυτή τη φορά δεν είχε τι να πει.
Πέρασαν άλλες τρεις εβδομάδες.
Ένα βροχερό απόγευμα Σαββάτου χτύπησε το κουδούνι μας.
Ήταν η Ευγενία.
Κρατούσε μια τσάντα με πορτοκάλια από τον κήπο της κι ένα μικρό τάπερ με κουλουράκια.
Δεν μπήκε αμέσως.
«Η Μαρίνα είναι εδώ;»
«Στο δωμάτιό της», της απάντησα.
«Μπορώ να περάσω;»
Ήταν η πρώτη φορά που μου το ζητούσε έτσι.
Καθίσαμε στην κουζίνα.
Η Ευγενία κοίταξε το φλιτζάνι του καφέ της.
«Η Αλεξάνδρα έρχεται ακόμα τις Κυριακές;»
«Όποτε μπορεί.»
«Κι εσύ δεν ενοχλείσαι που έρχεται κόσμος;»
«Όχι. Αρκεί να το ξέρουμε, για να υπάρχει φαγητό για όλους.»
Χαμογέλασε ελάχιστα.
«Αυτό δηλαδή που μου έλεγες από την αρχή.»
Δεν απάντησα.
Έμεινε σιωπηλή για αρκετή ώρα.
Ύστερα είπε κάτι που δεν περίμενα.
«Όταν ήμουν μικρή, η μάνα μου έστρωνε τραπέζι μόνο όταν όλα ήταν καλά. Αν είχε μαλώσει με τον πατέρα μου, τρώγαμε χωριστά. Κι εγώ καθόμουν στην κουζίνα και περίμενα να ξαναμιλήσουν. Όταν παντρεύτηκα, αποφάσισα πως στο δικό μου σπίτι θα τρώμε πάντα μαζί.»
Τα μάτια της γέμισαν.
«Κάπου στην πορεία μπέρδεψα το να είμαστε όλοι μαζί με το να κάνουν όλοι αυτό που θέλω.»
Δεν ήταν μια θεαματική συγγνώμη.
Δεν έσβηνε όσα είχαν γίνει.
Αλλά για πρώτη φορά η Ευγενία δεν προσπαθούσε να αποδείξει ότι είχε δίκιο.
«Θα ήθελα», συνέχισε, «να μιλήσω στην Αλεξάνδρα. Δεν ξέρω αν θα θελήσει να με ακούσει.»
«Μπορείτε να τη ρωτήσετε.»
Έβγαλε από την τσάντα της ένα παλιό βιβλίο μαγειρικής.
«Αυτό ήταν δικό της. Μου το είχε δανείσει πριν από είκοσι χρόνια. Το κράτησα τόσο καιρό που σχεδόν ξέχασα πως δεν ήταν δικό μου.»
Άνοιξε την πρώτη σελίδα.
Με μπλε στυλό ήταν γραμμένο:
«Στην Ευγενία, για να μη μας λείπει ποτέ μια καλή αφορμή να καθίσουμε μαζί.»
Δεν χρειάστηκε να πούμε τίποτα άλλο.
Την πρώτη Κυριακή του Δεκεμβρίου στρώσαμε τραπέζι στο σπίτι μας.
Δεν ήμασταν δέκα άτομα.
Ήμασταν επτά.
Η Ευγενία ήρθε με μια σαλάτα.
Η Αλεξάνδρα έφερε σπανακόπιτα.
Στην αρχή αντάλλαξαν μόνο ένα αμήχανο «καλημέρα».
Ύστερα η Ευγενία της έδωσε το βιβλίο.
«Άργησα πολύ να σου το επιστρέψω.»
Η Αλεξάνδρα το άνοιξε και χαμογέλασε θλιμμένα.
«Θυμάσαι που φτιάχναμε μαζί γαλατόπιτα;»
«Θυμάμαι. Εσύ πάντα έβαζες περισσότερη κανέλα.»
«Κι εσύ έλεγες ότι χαλούσα τη συνταγή.»
Για πρώτη φορά γέλασαν και οι δύο.
Δεν έγιναν ξαφνικά φίλες.
Δεν λύθηκαν όλα σε ένα μεσημέρι.
Αλλά κανείς δεν χρειάστηκε να προσποιηθεί πως δεν είχε συμβεί τίποτα.
Λίγο πριν καθίσουμε, η Μαρίνα πήρε ένα χαρτί από το συρτάρι της κουζίνας.
«Μαμά, να φτιάξω τη λίστα για την άλλη Κυριακή;»
«Φυσικά.»
Έγραψε προσεκτικά όλα τα ονόματα.
Και στο τέλος άφησε δύο κενές γραμμές.
Η Ευγενία την κοίταξε.
«Γιατί άφησες κενό, αγάπη μου;»
Η Μαρίνα σήκωσε τους ώμους.
«Γιατί μπορεί να θέλει να έρθει κι άλλος κάποια φορά. Δεν ξέρουμε ακόμα.»
Η Αλεξάνδρα χαμογέλασε.
Ο Νικόλας γύρισε προς το παράθυρο για να κρύψει τη συγκίνησή του.
Κι εγώ είδα την Ευγενία να παίρνει αργά το μολύβι από το χέρι της εγγονής της.
«Έχεις δίκιο», είπε.
Ύστερα έβαλε το χαρτί στη μέση του τραπεζιού, χωρίς να σβήσει κανένα όνομα.
Εκείνη την Κυριακή υπήρξαν δύο μικρές διαφωνίες. Ο Δημήτρης έλεγε πως το κοτόπουλο ήθελε περισσότερο λεμόνι και ο Νικόλας επέμενε πως η ομάδα του θα κέρδιζε το βραδινό ντέρμπι.
Η Ευγενία τους άκουσε, κούνησε το κεφάλι και συνέχισε να τρώει.
Δεν είπε να σταματήσουν.
Δεν κατηγόρησε κανέναν ότι χαλάει την ατμόσφαιρα.
Και όταν η Αλεξάνδρα της ζήτησε να της περάσει το ψωμί, της έδωσε το καλάθι μαζί με το τελευταίο ζεστό κομμάτι.
Τότε κατάλαβα κάτι που μου είχε διαφύγει όλα αυτά τα χρόνια.
Ο πεθερός μου δεν έβγαινε στον κήπο μετά το φαγητό επειδή αγαπούσε περισσότερο τα λουλούδια από τους ανθρώπους.
Έβγαινε επειδή εκεί μπορούσε να ανασάνει.
Εκείνη την ημέρα, κοιτώντας τη Μαρίνα να γελάει ανάμεσα στις δύο ηλικιωμένες γυναίκες, σκέφτηκα πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν είχε προλάβει κι εκείνος να καθίσει σε ένα τέτοιο τραπέζι.
Δεν μπορούσαμε να αλλάξουμε τις Κυριακές που χάθηκαν.
Μπορούσαμε όμως να μη χαρίσουμε στην ίδια σιωπή κι εκείνες που μας απέμεναν.
Και τελικά αυτή ήταν η πρώτη αληθινή οικογενειακή παράδοση που δημιουργήσαμε μαζί: όχι να μη μαλώνουμε ποτέ, αλλά να μη χρειάζεται κανείς να σβήσει το όνομα κάποιου για να επικρατήσει η ησυχία.
