«Τα δικά σου παιδιά θα καθίσουν στο μικρό τραπέζι, πίσω από τις ελιές. Δεν σκοπεύω να περάσω άλλη μια Κυριακή μαζεύοντας τα ψίχουλά τους.»
Η κουνιάδα μου, η Κατερίνα, το είπε μπροστά σε δεκατέσσερις συγγενείς, ενώ η εννιάχρονη κόρη μου κρατούσε ακόμη το πιάτο της στα χέρια.
Κανείς δεν μίλησε.
Ούτε ο άντρας μου.
Η μικρή μου, η Νεφέλη, χαμήλωσε το βλέμμα. Ο εξάχρονος αδελφός της, ο Πέτρος, κόλλησε πάνω μου και ψιθύρισε:
«Μαμά, κάναμε κάτι κακό;»
Εκείνη τη στιγμή αποφάσισα ότι θα φεύγαμε.
Δεν με ένοιαζε ούτε το φαγητό ούτε το ότι είχαμε οδηγήσει σαράντα λεπτά από την Πάτρα για να φτάσουμε στο οικογενειακό κτήμα, λίγο έξω από το Αίγιο.
Με ένοιαζε μόνο να μη χρειαστεί να εξηγήσω στα παιδιά μου γιατί η θεία τους τα αντιμετώπιζε σαν ανεπιθύμητους επισκέπτες.
Όμως πριν προλάβω να μαζέψω τις τσάντες, ο πεθερός μου σηκώθηκε από την καρέκλα του.
«Νεφέλη μου», είπε, «δεν μου είχες ετοιμάσει μια ζωγραφιά;»
Η κόρη μου τον κοίταξε διστακτικά.
«Ναι, παππού.»
«Τότε δείξε μου. Θέλω να τη δω πριν φάμε.»
Δεν φανταζόμουν ότι εκείνο το διπλωμένο χαρτί θα άλλαζε όσα πιστεύαμε για την οικογένειά μας.
Ονομάζομαι Μαρία, είμαι σαράντα ενός ετών και εργάζομαι σε ένα μικρό λογιστικό γραφείο στην Πάτρα.
Με τον άντρα μου, τον Ανδρέα, είμαστε παντρεμένοι δώδεκα χρόνια.
Ο Ανδρέας είναι ηλεκτρολόγος εγκαταστάσεων, άνθρωπος ήρεμος, υπομονετικός και υπερβολικά πρόθυμος να αποφεύγει τις οικογενειακές συγκρούσεις.
Αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό του κάποτε το θεωρούσα προτέρημα.
Τα τελευταία δύο χρόνια είχε αρχίσει να γίνεται πρόβλημα.
Η μεγαλύτερη αδελφή του, η Κατερίνα, ήταν σαράντα οκτώ ετών. Είχε χωρίσει πριν από έξι χρόνια, διατηρούσε κατάστημα με είδη σπιτιού στο Αίγιο και είχε αναλάβει σχεδόν όλες τις υποχρεώσεις που αφορούσαν τον πατέρα τους.
Η μητέρα τους είχε πεθάνει όταν ο Ανδρέας ήταν ακόμη φοιτητής.
Ο πεθερός μου, ο κύριος Σπύρος, είχε πλέον κλείσει τα εβδομήντα έξι.
Έμενε μόνος στο παλιό οικογενειακό σπίτι, δίπλα στο κτήμα με τις ελιές. Ήταν ακόμη δραστήριος, αλλά τα γόνατά του τον δυσκόλευαν και δεν οδηγούσε πια μεγάλες αποστάσεις.
Η Κατερίνα τον επισκεπτόταν καθημερινά.
Του αγόραζε φάρμακα, πλήρωνε λογαριασμούς, του ετοίμαζε φαγητό όταν δεν είχε όρεξη να μαγειρέψει.
Δεν αμφισβητούσα ποτέ πόσο τον φρόντιζε.
Αυτό που δεν καταλάβαινα ήταν γιατί η φροντίδα της συνοδευόταν από μια σχεδόν μόνιμη δυσαρέσκεια απέναντι στη δική μας οικογένεια.
Στα γενέθλια του Πέτρου είχε παραπονεθεί ότι τα παιδιά κάνουν υπερβολική φασαρία.
Το προηγούμενο Πάσχα είχε απομακρύνει τη Νεφέλη από το τραπέζι επειδή έριξε λίγο χυμό στο τραπεζομάντιλο.
Και όταν ο μικρός ζήτησε δεύτερο κομμάτι γαλακτομπούρεκο, του είπε μπροστά σε όλους:
«Στο σπίτι σας μπορεί να κάνετε ό,τι θέλετε. Εδώ υπάρχουν κανόνες.»
Κάθε φορά προσπαθούσα να κρατήσω την ψυχραιμία μου.
Ο Ανδρέας έλεγε πως η αδελφή του ήταν πιεσμένη.
Πως είχε πολλά στο κεφάλι της.
Πως δεν έπρεπε να παίρνω τα πάντα προσωπικά.
Μέχρι εκείνη την Κυριακή.
Το πικνίκ ήταν ιδέα του πεθερού μου.
Ήθελε να μαζευτούμε όλοι μαζί επειδή είχε ολοκληρωθεί το λιομάζωμα και ο ίδιος ένιωθε αρκετά καλά για να καθίσει λίγες ώρες έξω.
Είχα ετοιμάσει σπανακόπιτα, κεφτεδάκια και μια μεγάλη σαλάτα.
Η Νεφέλη είχε περάσει δύο απογεύματα φτιάχνοντας ένα δώρο για τον παππού της.
Μια ζωγραφιά με νερομπογιές.
Δεν μου την είχε δείξει ολόκληρη.
«Είναι έκπληξη», μου είχε πει.
Είχα χαμογελάσει και την είχα αφήσει να συνεχίσει.
Όταν φτάσαμε στο κτήμα, η Κατερίνα ήδη έδινε οδηγίες σε όλους.
Πού θα τοποθετούσαν τα τραπέζια.
Ποιος θα άναβε την ψησταριά.
Πού θα καθόταν κάθε συγγενής.
Στην αρχή δεν έδωσα σημασία.
Ύστερα παρατήρησα δύο μικρές πλαστικές καρέκλες πίσω από μια συστάδα ελιών.
Μακριά από το μεγάλο τραπέζι.
«Για ποιον είναι αυτές;» ρώτησα.
«Για τα μικρά», απάντησε η Κατερίνα.
«Ποια μικρά;»
«Τα δικά σου, Μαρία.»
Νόμιζα πως αστειευόταν.
Όταν όμως έφτασε η ώρα να φάμε, επανέλαβε την απαίτησή της μπροστά σε όλους.
Και αυτή τη φορά πρόσθεσε κάτι που δεν μπορούσα να προσπεράσω.
«Ο πατέρας μου χρειάζεται ηρεμία. Δεν γίνεται κάθε φορά να έρχεστε εδώ και να μετατρέπετε το τραπέζι σε παιδική χαρά.»
Ο Ανδρέας επιχείρησε να παρέμβει.
«Κατερίνα, υπερβάλλεις.»
«Εσύ δεν είσαι εδώ κάθε μέρα. Δεν ξέρεις πόσο κουράζεται ο μπαμπάς.»
Ο πεθερός μου άνοιξε το στόμα του, αλλά εκείνη συνέχισε:
«Και μη μου πείτε πάλι ότι τα παιδιά είναι παιδιά. Κάποιος πρέπει επιτέλους να τους μάθει τρόπους.»
Η Νεφέλη κρατούσε το πιάτο τόσο σφιχτά, που τα δάχτυλά της είχαν ασπρίσει.
Της το πήρα απαλά.
«Πηγαίνετε να πάρετε τις ζακέτες σας», είπα στα παιδιά. «Θα φύγουμε.»
Η Κατερίνα ανασήκωσε τους ώμους.
«Αν αυτό προτιμάς.»
Τότε ο κύριος Σπύρος ζήτησε τη ζωγραφιά.
Η Νεφέλη έτρεξε στο αυτοκίνητο και επέστρεψε με έναν μεγάλο φάκελο.
Τον άνοιξε προσεκτικά.
Μέσα υπήρχε μια ζωγραφιά με ένα παλιό λευκό σπίτι, μια τεράστια ελιά και τρεις ανθρώπινες φιγούρες.
Ο πεθερός μου χαμογέλασε.
«Αυτό είναι το σπίτι μας;»
«Ναι, παππού. Αλλά κοίτα ποιον έβαλα δίπλα σου.»
Του έδειξε τη μεσαία φιγούρα.
Ήταν μια γυναίκα με κίτρινη μπλούζα και μακριά καστανά μαλλιά.
Ο κύριος Σπύρος συνοφρυώθηκε.
«Ποια είναι αυτή, καρδούλα μου;»
Η Νεφέλη απάντησε με την απλότητα που μόνο τα παιδιά διαθέτουν.
«Η κυρία που είδα στην παλιά φωτογραφία στο συρτάρι σου. Αυτή που η θεία Κατερίνα είπε ότι δεν πρέπει να τη ζωγραφίσω.»
Η Κατερίνα άφησε απότομα το ποτήρι της.
«Ποια φωτογραφία;»
Η Νεφέλη την κοίταξε απορημένη.
«Εκείνη που είδα όταν ψάχναμε τα χαρτιά για το παζλ.»
«Νεφέλη», είπε η Κατερίνα με μια φωνή που δεν της είχα ξανακούσει, «τι άλλο είδες μέσα στο συρτάρι;»
Η κόρη μου δίστασε.
Και τότε γύρισε προς τον παππού της.
«Να σου πω και τι έγραφε πίσω από τη φωτογραφία;»
🖼️ Γιατί τρόμαξε τόσο η Κατερίνα από μια παιδική ζωγραφιά; Η πιο απρόσμενη εξήγηση βρίσκεται στο πρώτο σχόλιο 👇
Ο πεθερός μου έμεινε ακίνητος.
«Μπορείς να μου πεις, μικρή μου.»
Η Νεφέλη πήρε τη ζωγραφιά στα χέρια της.
«Έγραφε: “Για τον Σπύρο, από τη Λένα. Να μη ξεχάσεις την υπόσχεσή μας.”»
Η Κατερίνα έκλεισε τα μάτια.
Ο Ανδρέας την κοίταξε.
«Ποια Λένα;»
«Δεν είναι ώρα για τέτοια», απάντησε εκείνη.
«Ρώτησα ποια είναι.»
Ο πατέρας τους πήρε αργά τη ζωγραφιά.
Για λίγα δευτερόλεπτα παρατηρούσε τη γυναίκα με την κίτρινη μπλούζα.
Ύστερα είπε:
«Η Λένα ήταν η αδελφή της μητέρας σας.»
Έμεινα έκπληκτη.
Ο Ανδρέας γύρισε προς το μέρος του.
«Η μαμά είχε αδελφή;»
«Ναι.»
«Και γιατί δεν μας το είπες ποτέ;»
Ο κύριος Σπύρος σήκωσε το βλέμμα.
«Γιατί μετά τον θάνατό της δεν ήξερα πώς να μιλήσω γι’ αυτήν.»
Η Κατερίνα άρχισε να μαζεύει νευρικά τα πιάτα.
«Μπαμπά, σε παρακαλώ. Δεν χρειάζεται να τα σκαλίζουμε όλα.»
Εκείνος την κοίταξε.
«Κατερίνα, άφησε κάτω τα πιάτα.»
Δεν της είχε μιλήσει ποτέ τόσο αυστηρά μπροστά μου.
Εκείνη υπάκουσε.
Τα παιδιά κάθισαν κοντά μου.
Ο Πέτρος δεν καταλάβαινε τι συνέβαινε, αλλά η Νεφέλη παρακολουθούσε με μεγάλη προσοχή.
Ο πεθερός μου έβγαλε τα γυαλιά του.
«Η Λένα ήταν τέσσερα χρόνια μικρότερη από τη μητέρα σας. Έζησε για χρόνια στην Αθήνα και εργαζόταν ως μοδίστρα. Ήταν δύσκολος άνθρωπος, αλλά είχε καλή καρδιά.»
Ο Ανδρέας τον διέκοψε.
«Και πέθανε;»
«Πριν από δεκαοκτώ χρόνια.»
Η Κατερίνα κοίταζε το χώμα.
«Γιατί δεν την έχουμε ακούσει ποτέ;» ρώτησα.
Ο κύριος Σπύρος αναστέναξε.
«Επειδή κάποτε μαλώσαμε πολύ άσχημα.»
Μας εξήγησε πως, όταν η γυναίκα του είχε αρρωστήσει, η Λένα είχε έρθει από την Αθήνα για να τη βοηθήσει.
Έμεινε σχεδόν έναν χρόνο στο σπίτι τους.
Φρόντιζε την αδελφή της, μαγείρευε, καθάριζε και συνόδευε τον Σπύρο στα νοσοκομεία.
Όταν όμως η κατάσταση της ασθενούς επιδεινώθηκε, οι σχέσεις τους έγιναν δύσκολες.
Υπήρχαν διαφωνίες για τη θεραπεία.
Κούραση.
Αγωνία.
Και κάποια στιγμή ειπώθηκαν λόγια που κανείς δεν μπορούσε πια να πάρει πίσω.
«Της είπα ότι ανακατευόταν σε πράγματα που δεν την αφορούσαν», παραδέχτηκε ο πεθερός μου.
«Κι εκείνη έφυγε;» ρώτησε ο Ανδρέας.
«Έφυγε.»
«Και δεν ξαναγύρισε;»
«Όχι όσο ζούσε η μητέρα σας.»
Ο κύριος Σπύρος σκούπισε τα μάτια του.
«Μετά τον θάνατό της προσπάθησα να τη βρω. Αλλά τότε είχε ήδη αρρωστήσει κι εκείνη.»
Η Κατερίνα έσφιξε τα χείλη της.
«Μπαμπά, αρκετά.»
«Όχι», είπε εκείνος. «Δεν είναι αρκετά.»
Την κοίταξε με έναν τρόπο που με έκανε να καταλάβω ότι υπήρχε κάτι ακόμη.
«Εσύ ξέρεις περισσότερα απ’ όσα λες.»
Η Κατερίνα σηκώθηκε απότομα.
«Δεν θα συζητήσω άλλο.»
Και απομακρύνθηκε προς το παλιό σπίτι.
Ο Ανδρέας έκανε να την ακολουθήσει.
Όμως ο πατέρας του τον σταμάτησε.
«Άφησέ την λίγο.»
Εκείνο το απόγευμα δεν φύγαμε αμέσως.
Ο πεθερός μου ζήτησε να φάμε όλοι μαζί.
Έβαλε τη Νεφέλη δίπλα του και τον Πέτρο στην άλλη πλευρά.
Όταν η Κατερίνα επέστρεψε, βρήκε τις δύο μικρές καρέκλες άδειες.
Δεν σχολίασε τίποτα.
Αλλά φαινόταν σαν να είχε γεράσει ξαφνικά.
Στο αυτοκίνητο, επιστρέφοντας στην Πάτρα, ο Ανδρέας ήταν σιωπηλός.
«Δεν ήξερες πραγματικά τίποτα για τη Λένα;» τον ρώτησα.
«Θυμάμαι αμυδρά μια γυναίκα που ερχόταν στο σπίτι όταν ήμουν μικρός. Μου έφερνε ξύλινα παιχνίδια. Αλλά ποτέ δεν έμαθα το όνομά της.»
Η Νεφέλη, από το πίσω κάθισμα, ρώτησε:
«Μαμά, έκανα λάθος που τη ζωγράφισα;»
Γύρισα και την κοίταξα.
«Όχι, αγάπη μου.»
«Η θεία θύμωσε.»
«Η θεία στενοχωρήθηκε για κάτι που δεν έχει σχέση με εσένα.»
Η μικρή ανακουφίστηκε.
Και τότε είπε κάτι που δεν περίμενα.
«Μα η θεία είχε κι εκείνη μια φωτογραφία της κυρίας Λένας.»
Ο Ανδρέας κοίταξε στον καθρέφτη.
«Πού την είδες;»
«Στο σπίτι της. Πέρσι τα Χριστούγεννα. Ήταν μέσα σε ένα βιβλίο στην τραπεζαρία.»
«Είσαι σίγουρη;»
«Ναι. Η ίδια γυναίκα. Μόνο που εκεί κρατούσε ένα μικρό κοριτσάκι.»
Ανταλλάξαμε ένα βλέμμα.
Δεν ρωτήσαμε τίποτα άλλο.
Τα παιδιά είχαν ήδη ακούσει αρκετά.
Δύο ημέρες αργότερα ο Ανδρέας πήγε να βρει την αδελφή του στο κατάστημά της.
Γύρισε το βράδυ αναστατωμένος.
«Η Κατερίνα παραδέχτηκε κάτι», μου είπε.
«Τι;»
«Ότι μετά τον θάνατο της μαμάς συναντούσε κρυφά τη Λένα.»
«Γιατί κρυφά;»
«Επειδή ο πατέρας τους είχε τσακωθεί τόσο άσχημα μαζί της, που η Κατερίνα πίστευε πως θα θύμωνε αν το μάθαινε.»
Η Λένα είχε επικοινωνήσει πρώτη μαζί της.
Ήθελε να μάθει πώς ήταν τα παιδιά της αδελφής της.
Η Κατερίνα τότε ήταν είκοσι δύο ετών.
Στην αρχή συναντήθηκαν σε μια καφετέρια στο Αίγιο.
Ύστερα άρχισαν να μιλούν συχνά στο τηλέφωνο.
Η Λένα της έστελνε μικρά δώρα και παλιές φωτογραφίες.
«Και γιατί δεν το είπε ποτέ στον Ανδρέα;»
Ο άντρας μου χαμογέλασε πικρά.
«Γιατί τότε εγώ ήμουν φοιτητής. Και αργότερα, όπως είπε, δεν βρήκε την κατάλληλη στιγμή.»
Αναστέναξα.
Πόσες φορές είχα ακούσει αυτή τη φράση στις οικογενειακές ιστορίες;
Δεν βρέθηκε η κατάλληλη στιγμή.
Μέχρι που πέρασαν ολόκληρα χρόνια.
Όμως υπήρχε κάτι που με προβλημάτιζε περισσότερο.
«Και γιατί θύμωσε τόσο με τη ζωγραφιά;»
Ο Ανδρέας κάθισε απέναντί μου.
«Επειδή η Κατερίνα νόμιζε πως ο πατέρας μας είχε πετάξει όλες τις φωτογραφίες της Λένας. Όταν κατάλαβε ότι κρατούσε ακόμη μία, φοβήθηκε πως ίσως γνώριζε για τις συναντήσεις τους.»
«Αυτό δεν εξηγεί γιατί ήταν τόσο απότομη με τα παιδιά μας.»
Ο Ανδρέας έμεινε σιωπηλός.
«Τη ρώτησα κι αυτό.»
«Και;»
«Μου είπε ότι δεν έχει να κάνει μόνο με τα παιδιά.»
Δεν με εξέπληξε.
Το υποψιαζόμουν εδώ και καιρό.
Η Κατερίνα κουβαλούσε έναν θυμό που δεν έβρισκε τρόπο να εκφράσει.
Αλλά μέχρι τότε τον ξεσπούσε στα πιο εύκολα πρόσωπα.
Την επόμενη εβδομάδα ο πεθερός μου μας κάλεσε στο σπίτι του.
Χωρίς παιδιά αυτή τη φορά.
Όταν φτάσαμε, η Κατερίνα καθόταν στην κουζίνα.
Μπροστά της υπήρχε ένα παλιό άλμπουμ.
Ο κύριος Σπύρος μάς ζήτησε να καθίσουμε.
«Θέλω να τελειώνουμε με τα μισόλογα», είπε.
Άνοιξε το άλμπουμ.
Στην πρώτη σελίδα υπήρχε η ίδια φωτογραφία που είχε ζωγραφίσει η Νεφέλη.
Η Λένα, με κίτρινη μπλούζα, στεκόταν κάτω από τη μεγάλη ελιά.
Δίπλα της ήταν ένα κοριτσάκι περίπου τεσσάρων ετών.
Η Κατερίνα.
«Αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε την ημέρα που η Λένα υποσχέθηκε κάτι στη γυναίκα μου», είπε ο Σπύρος.
«Τι της υποσχέθηκε;» ρώτησα.
Εκείνος κοίταξε την κόρη του.
«Ότι ό,τι κι αν συμβεί, η Κατερίνα δεν θα μείνει ποτέ μόνη.»
Η κουνιάδα μου άρχισε να κλαίει.
Ήταν η πρώτη φορά που την έβλεπα να κλαίει χωρίς να προσπαθεί να κρύψει το πρόσωπό της.
«Η Λένα με φρόντιζε όταν η μαμά ήταν άρρωστη», είπε. «Με πήγαινε στο σχολείο, μου έφτιαχνε τα μαλλιά, ερχόταν στις γιορτές μου.»
Κοίταξε τον Ανδρέα.
«Εσύ ήσουν μικρός. Δεν θυμάσαι.»
Ο Ανδρέας έγνεψε.
«Όχι πολύ.»
Η Κατερίνα συνέχισε.
«Όταν πέθανε η μαμά, εγώ δεν ήθελα να χάσω και τη Λένα. Γι’ αυτό την έβλεπα κρυφά.»
«Και γιατί σταμάτησες;» ρώτησε ο πατέρας της.
Η Κατερίνα σκούπισε το πρόσωπό της.
«Δεν σταμάτησα. Συνέχισα μέχρι που πέθανε.»
Ο Σπύρος την κοίταξε έκπληκτος.
«Δεν το ήξερα.»
«Το ξέρω.»
Έμειναν για λίγο σιωπηλοί.
Ύστερα ο πεθερός μου είπε:
«Κατερίνα, γιατί δεν μου το είπες;»
Εκείνη τον κοίταξε.
«Επειδή πίστευα ότι θα με αναγκάσεις να διαλέξω ανάμεσά σας.»
Τα λόγια της με συγκίνησαν περισσότερο απ’ όσο περίμενα.
Ο κύριος Σπύρος χαμήλωσε το κεφάλι.
«Σου έδωσα λόγο να το φοβάσαι.»
Η Κατερίνα δεν απάντησε.
Τότε ο Ανδρέας έκανε την ερώτηση που απέφευγε από την αρχή της συζήτησης.
«Αδελφή μου, τι σχέση έχει όλο αυτό με τον τρόπο που φέρεσαι στη Μαρία και στα παιδιά;»
Η Κατερίνα έσφιξε τα χέρια της.
«Δεν ξέρω αν μπορώ να το εξηγήσω.»
«Προσπάθησε.»
Έμεινε αρκετή ώρα σιωπηλή.
Ύστερα άρχισε να μιλά.
Όταν χώρισε, πριν από έξι χρόνια, είχε περάσει μια δύσκολη περίοδο.
Δεν είχε αποκτήσει παιδιά, παρότι κάποτε το ήθελε πολύ.
Το κατάστημά της είχε οικονομικές δυσκολίες.
Και η φροντίδα του πατέρα τους είχε γίνει σχεδόν αποκλειστικά δική της ευθύνη.
«Κάθε φορά που σας έβλεπα να έρχεστε χαρούμενοι, με τα παιδιά, με τις τσάντες σας και τα γέλια σας, ένιωθα πως εγώ ήμουν η μόνη που δεν μπορούσε να φύγει από εδώ.»
Ο Ανδρέας την κοίταξε.
«Μα γιατί δεν μου ζήτησες βοήθεια;»
«Σου ζήτησα.»
Εκείνος συνοφρυώθηκε.
«Πότε;»
«Πέρσι τον Φεβρουάριο. Σου είπα ότι χρειάζομαι να αναλάβεις δύο απογεύματα την εβδομάδα τις δουλειές του μπαμπά.»
Ο Ανδρέας κατέβασε το βλέμμα.
Θυμήθηκα εκείνη τη συζήτηση.
Τότε είχε πει ότι η αδελφή του υπερέβαλλε και ότι ο πατέρας τους μπορούσε ακόμη να αυτοεξυπηρετείται.
Δεν είχα επιμείνει.
Και τώρα καταλάβαινα ότι είχαμε κι εμείς μερίδιο ευθύνης.
«Δεν έπρεπε να σου μιλάω έτσι», συνέχισε η Κατερίνα κοιτάζοντάς με. «Ούτε να ξεσπάω στα παιδιά. Αλλά κάθε φορά που τα έβλεπα, θυμόμουν όλα όσα δεν έγιναν στη δική μου ζωή.»
Ένιωσα λύπη.
Όχι όμως αρκετή για να ξεχάσω τη Νεφέλη να κρατά το πιάτο της με κατεβασμένο κεφάλι.
«Κατερίνα», της είπα, «λυπάμαι για όσα πέρασες. Αλλά τα παιδιά μου δεν μπορούν να πληρώνουν γι’ αυτά.»
Έγνεψε.
«Το ξέρω.»
«Δεν θέλω να φοβούνται να έρθουν στο σπίτι του παππού τους.»
«Δεν θα ξανασυμβεί.»
Ο πεθερός μου σήκωσε το χέρι.
«Κι εγώ έχω κάτι να πω.»
Όλοι στραφήκαμε προς το μέρος του.
«Δεν θέλω η κόρη μου να κουβαλάει μόνη της όλο το βάρος της ηλικίας μου. Έχω μυαλό, έχω τη σύνταξή μου και μπορώ να αποφασίσω πώς θα οργανώσουμε τη βοήθεια που χρειάζομαι.»
Ήταν η πρώτη φορά που μιλούσε τόσο ανοιχτά για το θέμα.
Τις επόμενες ημέρες καθίσαμε όλοι μαζί και καταγράψαμε τις πραγματικές του ανάγκες.
Ο Ανδρέας ανέλαβε τις μετακινήσεις για τα ιατρικά ραντεβού και δύο σταθερά απογεύματα την εβδομάδα.
Εγώ προσφέρθηκα να βοηθώ με ορισμένες ηλεκτρονικές πληρωμές και γραφειοκρατικές υποχρεώσεις.
Η Κατερίνα θα συνέχιζε να τον επισκέπτεται, αλλά όχι επειδή δεν υπήρχε άλλος.
Ο κύριος Σπύρος επέμεινε να πληρώνει ο ίδιος μια γυναίκα που θα ερχόταν για καθαριότητα δύο φορές τον μήνα.
«Δεν είμαι τόσο ανήμπορος όσο νομίζετε», μας είπε.
Και για πρώτη φορά μετά από χρόνια η Κατερίνα γέλασε αυθόρμητα.
Δεν διορθώθηκαν όλα αμέσως.
Υπήρχαν στιγμές που η κουνιάδα μου ξαναγινόταν απότομη.
Και άλλες που ο Ανδρέας ξεχνούσε κάποια υποχρέωση και έπρεπε να του την υπενθυμίσω.
Όμως κάτι είχε αλλάξει.
Δεν προσποιούμασταν πια ότι όλα ήταν καλά.
Και κυρίως, κανείς δεν θεωρούσε αυτονόητο πως η Κατερίνα θα αναλάμβανε τα πάντα.
Ένα Σάββατο, περίπου δύο μήνες μετά το πικνίκ, η κουνιάδα μου με πήρε τηλέφωνο.
«Μαρία, μπορώ να σε ρωτήσω κάτι;»
«Φυσικά.»
«Η Νεφέλη θα ήθελε να έρθει μαζί μου αύριο στο Αίγιο;»
Δίστασα.
«Για ποιο λόγο;»
«Θέλω να τη βοηθήσω να φτιάξει κάτι για τον παππού.»
Δεν απάντησα αμέσως.
Η Κατερίνα κατάλαβε.
«Ξέρω ότι έχω χάσει την εμπιστοσύνη σου. Δεν περιμένω να μου πεις ναι χωρίς δεύτερη σκέψη.»
Η ειλικρίνειά της με αιφνιδίασε.
«Θα τη ρωτήσω», είπα.
Η Νεφέλη στην αρχή δεν ήθελε.
Όταν όμως της εξήγησα ότι θα ήμουν κι εγώ μαζί τους, συμφώνησε.
Την επόμενη ημέρα πήγαμε στο παλιό σπίτι.
Η Κατερίνα είχε ετοιμάσει ένα μεγάλο κουτί με φωτογραφίες, χρωματιστά χαρτόνια, κόλλα και κορδέλες.
«Θέλω να φτιάξουμε ένα οικογενειακό άλμπουμ», είπε.
Η Νεφέλη κοίταξε τις φωτογραφίες.
«Θα βάλουμε και τη θεία Λένα;»
Η Κατερίνα χαμογέλασε αχνά.
«Βέβαια.»
«Και τη γιαγιά που δεν γνώρισα;»
«Και τη γιαγιά.»
Κάθισαν δίπλα δίπλα στο τραπέζι.
Για πρώτη φορά είδα την κουνιάδα μου να μιλά στη Νεφέλη χωρίς να της κάνει παρατηρήσεις.
Της έλεγε ιστορίες.
Πώς η γιαγιά της έφτιαχνε κουλουράκια με πορτοκάλι.
Πώς ο παππούς χόρευε ζεϊμπέκικο στις γιορτές.
Πώς η Λένα είχε κάποτε ράψει στην Κατερίνα ένα κίτρινο φόρεμα, επειδή εκείνη δεν ήθελε να φορέσει τίποτα άλλο στην πρώτη σχολική γιορτή.
Η Νεφέλη την άκουγε με προσοχή.
Κάποια στιγμή ρώτησε:
«Θεία, εσύ γιατί δεν έχεις παιδιά;»
Πάγωσα.
Ήμουν έτοιμη να παρέμβω.
Αλλά η Κατερίνα απάντησε ήρεμα.
«Γιατί δεν ήρθαν στη ζωή μου, μικρή μου. Μερικές φορές τα πράγματα δεν γίνονται όπως τα ονειρευόμαστε.»
Η Νεφέλη το σκέφτηκε.
«Και στενοχωριέσαι;»
«Καμιά φορά.»
Η μικρή πλησίασε την καρέκλα της.
«Μπορώ τότε να σου ζωγραφίσω κάτι κι εσένα.»
Η Κατερίνα δεν μίλησε.
Της χάιδεψε μόνο τα μαλλιά.
Λίγες ημέρες αργότερα πήγαμε όλοι μαζί ξανά στο κτήμα.
Ο πεθερός μου είχε ζητήσει να φάμε κάτω από τη μεγάλη ελιά.
Όπως παλιά.
Η Κατερίνα έφτασε νωρίς και έστρωσε ένα μεγάλο τραπέζι.
Όταν μπήκα στην αυλή, παρατήρησα ότι είχε βάλει δύο μικρά πιάτα δίπλα στο δικό της.
«Για τη Νεφέλη και τον Πέτρο», μου είπε.
«Θέλεις να κάτσουν δίπλα σου;»
«Αν το θέλουν κι εκείνα.»
Κοίταξα τα παιδιά.
Ο Πέτρος έτρεξε αμέσως να καθίσει.
Η Νεφέλη στάθηκε λίγο πιο πίσω.
Η Κατερίνα γονάτισε μπροστά της.
«Θέλω να σου ζητήσω συγγνώμη για εκείνη την Κυριακή», της είπε. «Σου μίλησα άσχημα και δεν το άξιζες.»
Η μικρή την κοίταξε σοβαρά.
«Ήσουν θυμωμένη μαζί μου;»
«Όχι, αγάπη μου. Ήμουν θυμωμένη για δικά μου πράγματα και έκανα λάθος που το έδειξα σε εσένα.»
«Και μπορώ να τρώω μαζί σας;»
Η Κατερίνα χαμογέλασε με δάκρυα στα μάτια.
«Πάντα.»
Η Νεφέλη την αγκάλιασε.
Δεν ήταν μια θεαματική στιγμή.
Κανείς δεν χειροκρότησε.
Κανείς δεν έβγαλε φωτογραφία.
Αλλά εγώ ήξερα πόσο δύσκολο ήταν για την κουνιάδα μου να παραδεχτεί το λάθος της.
Και πόσο σημαντικό ήταν για την κόρη μου να ακούσει ότι δεν έφταιγε.
Αργότερα, καθώς μαζεύαμε το τραπέζι, ο κύριος Σπύρος με φώναξε.
«Μαρία, έλα λίγο.»
Καθόταν κάτω από την ελιά και κρατούσε την παλιά ζωγραφιά της Νεφέλης.
Την είχε βάλει σε μια απλή ξύλινη κορνίζα.
«Θυμάσαι τι σου είχα πει κάποτε;» με ρώτησε.
«Τι;»
«Ότι σε αυτό το σπίτι δεν μετράμε ποιος ήρθε πρώτος στην οικογένεια. Μετράμε ποιος έμεινε όταν χρειάστηκε.»
Χαμογέλασα.
«Το θυμάμαι.»
Εκείνος κοίταξε τη ζωγραφιά.
«Η Λένα κάποτε μου είπε κάτι παρόμοιο. Όταν ακόμη μιλούσαμε.»
«Τι σας είπε;»
«Ότι ένα τραπέζι μεγαλώνει πιο εύκολα από μια καρδιά που έχει κλείσει.»
Έμεινα σιωπηλή.
Ο πεθερός μου συνέχισε:
«Εγώ χρειάστηκα σχεδόν είκοσι χρόνια για να καταλάβω τι εννοούσε.»
«Και η Κατερίνα;»
Χαμογέλασε κουρασμένα.
«Νομίζω πως αρχίζει να το καταλαβαίνει κι εκείνη.»
Εκείνο το απόγευμα η Νεφέλη ζήτησε να της δείξει ο παππούς πού ακριβώς στεκόταν η θεία Λένα στη φωτογραφία.
Ο κύριος Σπύρος σηκώθηκε προσεκτικά και την οδήγησε λίγα βήματα πιο πέρα.
Στάθηκαν κάτω από το ίδιο δέντρο.
Η Νεφέλη κοίταξε τα κλαδιά.
«Παππού, είναι η ίδια ελιά;»
«Η ίδια, μικρή μου.»
«Και ήταν τόσο μεγάλη τότε;»
«Όχι. Ήταν μικρότερη.»
Η Νεφέλη άπλωσε το χέρι και ακούμπησε τον κορμό.
«Άρα μεγάλωσε μαζί σας.»
Ο πεθερός μου γέλασε.
«Έτσι φαίνεται.»
Τότε η μικρή είπε κάτι που έμεινε για πάντα στη μνήμη μου.
«Και παρόλο που μεγάλωσε, έχει ακόμα χώρο για όλους από κάτω.»
Ο κύριος Σπύρος την αγκάλιασε.
Εγώ στάθηκα λίγο πιο πέρα, με τα μάτια γεμάτα δάκρυα.
Δεν σκέφτηκα πια την προσβολή εκείνης της πρώτης Κυριακής.
Ούτε τα πιάτα που είχαν τοποθετηθεί πίσω από τις ελιές.
Σκεφτόμουν μόνο πόσο εύκολα οι μεγάλοι αφήνουμε τις δικές μας πληγές να γίνονται βάρος για τα παιδιά.
Και πόσο απλά μπορεί ένα παιδί να μας δείξει κάτι που εμείς έχουμε ξεχάσει.
Πριν φύγουμε, η Κατερίνα πλησίασε τον Ανδρέα.
Του έδωσε ένα μικρό κουτί.
«Το βρήκα στα πράγματα της Λένας», του είπε. «Νομίζω πως πρέπει να το κρατήσεις εσύ.»
Μέσα υπήρχε ένα ξύλινο αυτοκινητάκι.
Το χρώμα του είχε ξεθωριάσει.
Ο Ανδρέας το αναγνώρισε αμέσως.
«Αυτό… το είχα όταν ήμουν μικρός.»
Η Κατερίνα έγνεψε.
«Η Λένα το είχε φτιάξει μαζί με τον μπαμπά. Το κράτησε όλα αυτά τα χρόνια.»
Ο Ανδρέας το γύρισε ανάποδα.
Στο ξύλο υπήρχαν χαραγμένα δύο αρχικά.
Σ. και Λ.
Σπύρος και Λένα.
Ο πεθερός μου το είδε και χαμογέλασε.
«Θυμάμαι εκείνο το απόγευμα. Μαλώναμε για το πώς θα βάλουμε τις ρόδες.»
Η Κατερίνα γέλασε.
«Και τελικά;»
«Τελικά τις βάλαμε μαζί.»
Κοιταχτήκαμε όλοι.
Ήταν μια μικρή, συνηθισμένη ανάμνηση.
Αλλά εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι αυτό ακριβώς είχε λείψει από την οικογένειά μας.
Όχι η αγάπη.
Η ικανότητα να κάνουμε κάτι μαζί χωρίς να μετράμε ποιος πρόσφερε περισσότερο.
Στο τέλος της ημέρας η Κατερίνα πήρε τη μεγάλη πιατέλα με τα υπόλοιπα κεφτεδάκια.
«Μαρία, να σου βάλω λίγους για τα παιδιά;»
«Ναι, ευχαριστώ.»
Άρχισε να τους τοποθετεί προσεκτικά σε ένα δοχείο.
Ύστερα σταμάτησε.
«Και κάτι ακόμη.»
«Τι;»
«Την επόμενη Κυριακή δεν χρειάζεται να φέρεις τίποτα. Θα μαγειρέψω εγώ.»
Χαμογέλασα.
«Θα έρθουμε.»
«Και τα παιδιά;»
Την κοίταξα.
«Φυσικά.»
Η Κατερίνα έγνεψε.
«Ωραία. Γιατί ο Πέτρος μου ζήτησε να του δείξω πώς φτιάχνω τυροπιτάκια.»
Από το αυτοκίνητο ακούστηκε η φωνή του μικρού.
«Θεία! Μην ξεχάσεις το τυρί!»
Η Κατερίνα ξέσπασε σε γέλια.
Έπειτα έκανε κάτι που δεν περίμενα.
Πήγε στο μικρό πλαστικό τραπέζι που είχε τοποθετήσει πίσω από τις ελιές εκείνη την πρώτη Κυριακή.
Πήρε τις δύο καρέκλες και τις έφερε δίπλα στο μεγάλο οικογενειακό τραπέζι.
Δεν είπε τίποτα.
Απλώς τις τακτοποίησε στη σειρά με τις υπόλοιπες.
Ο πεθερός μου την παρακολουθούσε.
Και χαμογελούσε.
Καθώς φεύγαμε, γύρισα για μια τελευταία ματιά στο κτήμα.
Το φως του απογεύματος έπεφτε πάνω στη μεγάλη ελιά.
Κάτω από τα κλαδιά της βρισκόταν ένα τραπέζι με καρέκλες για όλους.
Κανένα πιάτο δεν ήταν χωριστά.
Κανένα παιδί δεν ήταν ανεπιθύμητο.
Και μέσα στο παλιό σπίτι, δίπλα στη φωτογραφία της γυναίκας του, ο κύριος Σπύρος είχε τοποθετήσει τη ζωγραφιά της εγγονής του.
Μια παιδική ζωγραφιά που δεν είχε φτιάξει για να αποκαλύψει μυστικά ή να κατηγορήσει κανέναν.
Είχε απλώς ζωγραφίσει έναν άνθρωπο που της φάνηκε ότι έλειπε από την οικογενειακή εικόνα.
Και τελικά μας είχε θυμίσει κάτι πολύ σημαντικό.
Ότι στις οικογένειες οι άνθρωποι δεν χρειάζονται πάντα περισσότερους κανόνες.
Μερικές φορές χρειάζονται μόνο κάποιον να μετακινήσει μια καρέκλα.
Και να τους πει:
«Έλα. Υπάρχει θέση και για σένα.»